Niger, Burkina Faso en Mali hebben besloten om "met onmiddellijke ingang" uit ECOWAS te stappen. Dat is een economisch samenwerkingsverband tussen 15 West-Afrikaanse landen. Volgens de drie landen hebben "buitenlandse machten" te veel controle over het verbond.
"ECOWAS staat onder invloed van buitenlandse mogendheden, verraadt zijn oprichtingsprincipes en is een bedreiging geworden voor lidstaten en volkeren." Dat valt te lezen in een gemeenschappelijke verklaring van Mali, Burkina Faso en Niger. De drie landen hebben besloten om zich onmiddellijk terug te trekken uit het West-Afrikaanse samenwerkingsverband.
De 12 resterende ECOWAS-landen hebben al gereageerd op de terugtrekking. Ze geven aan dat Mali, Burkina Faso en Niger belangrijke leden zijn en dat ze "blijven zoeken naar een diplomatieke oplossing voor de impasse".
Wat is ECOWAS?
ECOWAS, opgericht in 1975, staat voluit voor de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten. Het is een economisch samenwerkingsverband tussen 15 (nu 12) West-Afrikaanse landen. Op die manier proberen die landen de economische stabiliteit in de regio en de welvaart van de bevolking te verbeteren.
Slippendrager van Frankrijk
Toch is de beslissing van de drie landen om zich terug te trekken geen complete verrassing. Dat zegt Afrika-experte en VRT-journaliste Katrien Vanderschoot. Het rommelt al langer in het westen van het Afrikaanse continent. De laatste jaren vonden verschillende staatsgrepen plaats, die de balans in de regio verstoorden.
Ook Mali (2020 en 2021), Burkina Faso (2022) en Niger (2023) maakten enkele coups mee. Sindsdien hebben de drie militaire regimes volgens Vanderschoot al meerdere tegendraadse en soms choquerende beslissingen genomen.
"De regimes vinden dat ECOWAS na bijna 50 jaar bestaan te ver afstaat van de idealen van hun stichters, zoals het panafrikanisme", legt Vanderschoot uit. "Daarnaast pikken ze de sancties niet die ECOWAS na de staatsgrepen had ingevoerd."
"De militaire leiders staan ook voor meer soevereiniteit. Mali, Burkina Faso en Niger zijn drie Franse ex-kolonies en vinden dat Frankrijk nog te veel economische, politieke en militaire macht heeft in het gebied. Ook ECOWAS wordt hiermee in verband gebracht, want de organisatie wordt eigenlijk beschouwd als de slippendrager van de Fransen."
Vanderschoot geeft ook aan dat de afkeer van Frankrijk en het Westen niet uit het niets komt. "Er zijn heel wat problemen in de regio. Het gebied is rijk aan zeldzame grondstoffen, zoals uranium en goud, maar de inkomsten gaan vooral naar de elite en het buitenland terwijl de bevolking arm blijft. Ook terroristische groepen zoals IS en Al Qaeda en de verwoestijning door de klimaatverandering maken het er niet makkelijker op."
Gevolgen?
Kan de terugtrekking ook duidelijke gevolgen hebben? Vanderschoot gelooft alvast van wel. "ECOWAS is een economisch blok, met vrijhandel tussen de lidstaten", verduidelijkt ze. "De terugtrekking kan dus economische gevolgen hebben voor de inwoners van de drie terugtrekkende landen. Er zullen hogere tarieven komen en het vrij verkeer van goederen en personen wordt waarschijnlijk beperkt."
Ook in de rest van Afrika kan deze beslissing gevolgen hebben. "ECOWAS-landen kampen met gelijkaardige problemen als Mali, Burkina Faso en Niger. Er is politieke onrust, geweld en sociaal protest. Het risico bestaat dat ontevredenheid en desinformatie het vertrouwen in de regering doet afnemen en dat ook daar militairen aan het muiten slaan."
"Op geopolitiek vlak moeten we dit ook in de gaten houden. De drie regimes hebben hun kar al in Russische richting gekeerd, onder meer met militaire en economische samenwerking. De onrust zal het grootst zijn in de landen die nog steeds in de Westerse invloedssfeer liggen", concludeert Vanderschoot. "Al is de vraag hoe lang ze daar willen blijven."
