Vorig jaar zijn er voor het eerst in bijna 10 jaar veel minder mensen overleden dan verwacht werd. Gezondheidsinstituut Sciensano heeft hiervoor verschillende verklaringen: geen extreme temperaturen, een goede luchtkwaliteit en geen grote opstoten van griep of covid. Die laatste ziekte zorgde er in de voorgaande jaren voor dat veel oudere en kwetsbare mensen vroegtijdig overleden zijn.
Tijdens de coronajaren maakten we pijnlijk kennis met de demografische term oversterfte: het feit dat er meer mensen sterven dan verwacht werd. Maar dat tij is vorig jaar duidelijk gekeerd.
Uit cijfers van gezondheidsinstituut Sciensano en statistiekbureau Statbel blijkt dat vorig jaar voor het eerst in bijna tien jaar tijd het tegenovergestelde fenomeen werd vastgesteld: ondersterfte.
Een duik in de statistieken leert ons dat er vorig jaar 110.334 mensen zijn overleden in België, terwijl er op basis van het statistische model 113.106 verwacht werden. Dat komt neer op een ondersterfte van -2,5% met 2.772 minder sterfgevallen dan voorspeld.
“We zien de ondersterfte bij de meeste leeftijdsgroepen”, duidt epidemioloog Toon Braeye de cijfers. Maar ze is meer uitgesproken bij mensen tussen 65 en 84 jaar (-3,0%) en bij mannen in het algemeen (-3,0% tegenover -1,5% bij vrouwen van alle leeftijden).
“Voor een vergelijkbare lage sterfte moeten we teruggaan naar het jaar 2014”, zet Braeye de cijfers in historisch perspectief. Toen werden er 2.724 of 2,5%, minder sterfgevallen geteld dan verwacht.
Verschillende verklaringen
Hoe komt het nu dat er het afgelopen jaar minder mensen zijn overleden? Daarvoor heeft Sciensano een aantal verschillende verklaringen.
In tegenstelling tot de voorgaande jaren waren factoren die het risico op overlijden vergroten (extreme temperaturen op dagbasis, luchtvervuiling, infectieziekten) in 2023 veel minder aanwezig. Zo was er vorig jaar geen zwaar griepseizoen en ook grote, dodelijke coronagolven bleven uit.
Corona had er in de voorgaande jaren voor gezorgd dat veel oudere en kwetsbare mensen voortijdig overleden. Ook dat heeft ongetwijfeld bijgedragen aan de ondersterfte van vorig jaar.
Vooral in het eerste coronajaar, 2020, vielen er veel meer doden dan verwacht werd. Door de twee grote golven van de COVID-19-epidemie en een hittegolf zijn in dat jaar ruim 18.000 meer doden gevallen dan verwacht werd.
