Zal Kim De Gelder ooit nog genezen? "Op dit ogenblik, na hem al zo vaak gezien en gehoord te hebben, denk ik dat dat moeilijk is", klinkt het bij Jaak Haentjens. Als advocaat staat hij De Gelder al 15 jaar bij: tijdens het onderzoek, tijdens het proces, in de gevangenis en nu in het Forensisch Psychiatrisch Centrum.
"Geen enkel inlevingsvermogen, geen constructief gesprek mee te voeren": advocaat van Kim De Gelder zag hem afgelopen 15 jaar nooit veranderen
Hanne Decré
Gepubliceerd:
Al 15 jaar lang is Jaak Haentjens de advocaat van Kim De Gelder. Hij leerde hem kennen als de piepjonge dader - hij was amper 20 jaar oud - van de meest gruwelijke feiten. Intussen zit hij niet meer in de gevangenis, wel in een Forensisch Psychiatrisch Centrum.
Hoezo zit De Gelder niet meer in de gevangenis?
Om deze vraag te beantwoorden, moeten we even teruggaan in de tijd. In 2013 oordeelde het hof van assisen dat De Gelder schuldig én toerekeningsvatbaar is voor zijn daden. Hij wist dus wat hij deed toen hij twee baby's, een kinderverzorgster en een 72-jarige vrouw vermoordde. Die juridische waarheid ligt voor altijd vast.
Maar. In de gevangenis ging de toestand van De Gelder achteruit. Ver achteruit. Het kwam tot een punt dat de directeur oordeelde dat het zo niet verder kon. Een psychiater onderzocht De Gelder opnieuw en oordeelde dat hij gespecialiseerde hulp nodig had, die hij niet kon krijgen in de gevangenis. Een rechter oordeelde vervolgens dat hij niet langer toerekeningsvatbaar was en geïnterneerd moest worden. Helaas zijn de wachtlijsten voor zulke instellingen (heel) lang, en dus duurde het nog enkele jaren alvorens hij effectief naar zo'n Forensisch Psychiatrisch Centrum overgebracht werd.
Vandaag de dag is De Gelder 35, maar in die 15 jaar heeft Haentjens hem nauwelijks zien evolueren. "Fundamenteel heb ik die nooit weten veranderen. Dat is altijd dezelfde jongen gebleven." Hij diept een anekdote op van een van de eerste keren dat hij De Gelder zag, toen in de gevangenis van Brugge. "Zijn verhoren zijn bijna allemaal opgenomen op video. Daar zag je altijd een Kim De Gelder met wisselende stemming: soms weemoedig, soms arrogant, soms pocherig, soms spottend. Dat waren altijd de verschillende attitudes in de loop van het onderzoek."
Niet alleen tijdens het onderzoek, ook op het proces gedraagt De Gelder zich bij momenten bizar, vertelt Haentjens. "De voorzitter vroeg hem of hij een idee had welke impact zijn daden op de maatschappij hadden. Ik herinner me goed dat hij eerst tien seconden voor zich uit staarde en toen antwoordde: "Er heeft mij daar nooit iemand iets over gezegd". Alsof je van een derde moet horen welke impact het heeft als je een crèche binnengaat en kinderen en een verzorgster doodt?"
Er zat geen enkel inlevingsvermogen in, je kon daar geen constructief gesprek mee aangaan
Jaak Haentjens - advocaat Kim De Gelder
Een motief voor zijn daden is ook nooit echt duidelijk geworden. "Hij was kwaad op zijn ouders, op de wereld. Allemaal motieven die op niets steunden. Hij heeft gehandeld vanuit een ziektebeeld: hij moest doden. Hadden ze hem niet opgepakt, dan zou hij nog dingen gedaan hebben. Dat bewijst dat hij niet inzag wat hij aan het doen was. Het was een psychotische gedachte: hij moest doden."
Beseft hij eigenlijk wat hij gedaan heeft? "Enerzijds wel", denkt Haentjens. "Hij weet wat er gebeurd is. Maar in welke mate hem dat ooit emotioneel beroerd heeft, is moeilijk te peilen. Ik denk niet dat dat aan de orde is, want op dat punt is hij onvoldoende emotioneel ontwikkeld."
In de gevangenis is het van kwaad naar erger gegaan, verklaart Haentjens. "Er zat geen enkel inlevingsvermogen in, je kon daar geen constructief gesprek mee aangaan. Hij zat 24 uur op 24 in zijn cel. Dat is niet de bedoeling. De bedoeling is dat men op een of andere manier ingeschakeld wordt in het gevangenisleven, dat men gaat werken aan zijn reclassering. Maar er was niets mee aan te vangen."
Is een genezing nog mogelijk?
"De bedoeling van zo'n opname is een goede diagnose stellen, daar therapie tegenover plaatsen en de patiënten genezen. Gaat dat lukken? Dat weet ik niet."
Elk jaar wordt er een rapport opgemaakt over zijn toestand, het laatste dateert van begin vorig jaar. "Op het moment van dat verslag was hij nog altijd in observatie. Men had dus blijkbaar nog niet kunnen definiëren wat de diagnose is en welke therapie men kan toepassen. Wat er nadien nog gebeurd is, dat weet ik niet." Om daar een antwoord op te krijgen, is het wachten tot het volgende rapport, dat er een dezer dagen of weken zal aankomen.
Als ze hem niet attent maken op 23 januari, gaat die dag voorbij zoals alle andere dagen.
Jaak Haentjens - advocaat Kim De Gelder
Of De Gelder nog zal genezen, daar kan Haentjens onmogelijk op antwoorden. "Als ik verder ga op wat mijn experten mij in 2009 en 2013 verteld hebben, was dat weinig waarschijnlijk, maar daarom niet uitgesloten. Ik denk nog altijd dat er een mogelijkheid is om hem tot een ander inzicht of een andere geestestoestand te brengen. Maar op dit ogenblik, na 15 jaar, na hem zo veel gezien en gehoord te hebben, lijkt me dat zeer moeilijk te zijn. Kan het verbeteren? Ja, dat kan. Zal het verbeteren? Dat moet de toekomst uitwijzen."
Het is overigens zo dat wanneer De Gelder "genezen" verklaard zou worden, hij opnieuw naar de gevangenis overgebracht zal worden voor de rest van zijn levenslange gevangenisstraf.
Eigenlijk is het laatste antwoord van Haentjens misschien het meest veelzeggende. Op de vraag of 23 januari voor De Gelder zelf een symbolische dag is, laat hij weten: "Als ze hem daar niet op attent maken, gaat die dag voorbij zoals alle andere dagen."
