Ben je verplicht om je ID-kaart af te geven in hotels, winkels en op de trein? "Vaak is rijbewijs of lidkaart van sportclub genoeg"

Het is bij wet bepaald wie jou mag vragen om je identiteitskaart te tonen, zegt Koen Schuyten van de FOD Binnenlandse Zaken. "Instanties mogen dat enkel doen omwille van een wettelijke opdracht of een verplichting. Als je je identiteitskaart zomaar achterlaat, loop je een risico op identiteitsfraude. Daarom zijn er ook heel strikte regels."

Tim Verheyden van Team "WinWin" zet een aantal regels op een rijtje.

Als een medewerker aan de balie van een hotel je identiteitskaart vraagt, dan mag dat. "Hotels zijn wettelijk verplicht om je te identificeren wanneer je als gast in hun hotel verblijft", zegt Schuyten. "Ze moeten je wel vertellen waarvoor ze die gegevens zullen gebruiken."

Die informatie kan nuttig zijn in sommige gevallen, legt Fien Gillis van Horeca Vlaanderen uit. "Bijvoorbeeld bij een mogelijke politie-interventie, of wanneer er problemen zijn met de betaling, dan moet het hotel of de B&B weten wie er overnacht heeft in het hotel." 

Koen Schuyten benadrukt dat je als klant in een commerciële context, zoals hotels of bij een autoverhuurder, enkel je identiteitskaart moet tonen. "Afgeven moet dus niet. Jouw identiteitskaart (tijdelijk) bijhouden als een soort van waarborg mogen ze niet doen. Dat is tegen de wet."

Maar mag een hotel een kopie maken van je identiteitskaart? "Een fotokopie van de identiteitskaart kan enkel gemaakt worden in de gevallen waarin de wet dat uitdrukkelijk voorziet. Bijvoorbeeld bij een bank. In alle overige gevallen - zoals dus in een hotel - registreert de organisatie die de identiteit moet verifiëren alleen de informatie die hij of zij nodig heeft."

Dus als ze het doen, moeten ze vooraf melden wat ze ermee gaan doen en jij hebt als klant het recht om ook die vraag te stellen", zegt Schuyten.

"Een treinconducteur van de NMBS mag een identiteitsbewijs vragen om in bepaalde gevallen je identiteit of leeftijd vast te stellen", vertelt Tim Verheyden. "Maar weet wel dat je niet verplicht bent om je identiteitskaart te tonen. Je mag ook een ander identiteitsbewijs voorleggen, zoals een rijbewijs of een ander officieel document waar je naam, foto en geboortedatum opstaan."

"De conducteur moet zeker kunnen zijn dat de eigenaar van het vervoersticket overeenkomt met de passagier op de trein", verklaart Bart Crols, woordvoerder bij NMBS. Als je als reiziger gratis reist, bijvoorbeeld omdat je onder de 12 jaar bent, of je hebt recht op een verhoogde tegemoetkoming omdat je 65-plusser bent, dan is het van belang dat ook de geboortedatum van de passagier op dat bewijs vermeld staat. "Wanneer de conducteur twijfelt aan de leeftijd, mag die dus vragen aan de passagier om zich te identificeren. Maar dat hoeft dus niet per se met een ID-kaart te zijn. Dat mag bij wijze van spreken ook een lidkaart van de sport- of dansclub zijn", aldus de woordvoerder.

Ook bij de jeugdcompetities van heel wat sporttakken wordt de ID-kaart van de deelnemers opgevraagd. Zonder die kaart mogen spelers niet aan de wedstrijd beginnen. Toch mogen de spelers evengoed een ander document voorleggen om zich aan te melden. Een document waarop minder gevoelige informatie staat. Dat laat Nand De Klerck, de woordvoerder van Voetbal Vlaanderen, aan "WinWin" op Radio2 weten.

"Dat hoeft inderdaad geen ID-kaart te zijn. Eender welk document uitgegeven door de overheid of door Voetbal Vlaanderen of de KBVB (Koninklijke Belgische Voetbalbond), is voor ons een geldig bewijs."

"De ID-kaart wordt sowieso altijd opgevraagd wanneer spelers zich aansluiten bij een club of bij de federatie. Al die gegevens worden centraal bijgehouden, maar wel met heel strikte regels om misbruik te voorkomen", zegt De Klerck. "Voor de wedstrijd wordt door de scheidsrechter een identiteitscontrole gedaan. Die controleert of de gegevens overeenkomen met die op het wedstrijdblad en het identiteitsbewijs wordt dan meteen teruggegeven."

Waarom is het belangrijk om de identiteit van spelers te dubbelchecken bij elke competitiewedstrijd? "We doen dit om een eerlijke competitie te voorzien. Er zijn namelijk een aantal voorwaarden waar de spelers aan moeten voldoen. Zo mag een 18-jarige bijvoorbeeld niet deelnemen aan een wedstrijd in de U16. Dat zou geen faire wedstrijd zijn. Maar het gebeurt ook dat spelers een zware overtreding begaan en een aantal weken geschorst zijn. Daarom is het belangrijk om te weten wie die spelers zijn. Elke wedstrijd moet eerlijk gespeeld worden."

Sommige winkels gebruiken de identiteitskaart ook als klantenkaart.  "Daar hebben ze jouw expliciete toestemming voor nodig, dus dat mag je ook weigeren", aldus Schuyten. Als je beslist om je kaart niet af te geven, zou dat geen negatieve impact mogen hebben. "De handelaar mag bijvoorbeeld niet weigeren om jou een korting te geven omdat jij je ID-kaart niet wil afgeven. Er moet altijd een alternatief zijn voor de klant." Bovendien mag een handelaar niet zomaar alle gegevens van je identiteitskaart halen. "Ze mogen enkel de gegevens bewaren die ze echt nodig hebben. Je naam kan bijvoorbeeld wel, maar een foto en het rijksregisternummer mag dan weer niet. Je hebt ook het recht om de gegevens die ze bijhouden in te kijken", verduidelijkt Schuyten.