Vrouwen dragen de broek in nieuwe muzikale verfilming van "The color purple" 

“Hell no!” Het strijdlied van Sofia en bij uitbreiding alle zwarte vrouwen in de nieuwe film “The color purple” blijft lang nazinderen. "Voor een zwart meisje is het gevaarlijk om op te groeien in een gezin met mannen en jongens", zegt Sofia. Als haar man haar wil slaan, dan is het “Hell no!” Zangeres en actrice Danielle Brooks die de felle Sofia speelt, kreeg zopas een Oscarnominatie voor beste vrouwelijke bijrol.

Het moeizame verzet van zwarte vrouwen tegen een leven als huisslaaf, seksobject en voetveeg is hét thema van “The color purple”. Dat was eerst een bekroonde roman van Alice Walker, daarna een film van Steven Spielberg en nog later werd er een musical van gemaakt. Nu is er een nieuwe verfilming door de Ghanese regisseur Blitz Bazawule, die eerder ook met Beyoncé werkte.

Plaats van actie: Georgia, in het zuiden van de Verenigde Staten, in de eerste helft van de 20e eeuw. Hoofdpersonage is Celie. Als jong meisje wordt ze verkracht door haar stiefvader. Ze raakt twee keer zwanger, maar de man geeft beide baby’s meteen na de geboorte weg. Celie wordt uitgehuwelijkt aan een brutale vent. 

Drie vrouwen zijn van groot belang in haar leven: haar zus Nettie, die naar Afrika is gevlucht en maar brieven blijft schrijven, haar vrijgevochten schoondochter Sofia, die door toedoen van blanke racisten in de gevangenis belandt en Shug, zangeres en minnares van Celie’s man. Shug doet Celie’s vrouwelijke trots ontwaken. Tussen Celie en Shug zindert het van liefde, maar die gaat in de nieuwe film niet zo ver - net zo min als in de eerste film van Spielberg - als de lesbische relatie (en het lesje masturbatie) in het boek van Alice Walker. Een gemiste kans, vinden verschillende lgbtq-organisaties.

Regisseur Bazawule doorspekt het verhaal met een groot aantal liedjes, van een opzwepende gospelsong tot een ritmisch werklied van mannen aan de “chain gang”, dat zijn gevangenen die aan elkaar geketend wegen aanleggen. Er wordt gedanst en gefeest in prachtige kostuums en oogverblindende decors; de vrouwelijke hoofdpersonages barsten geregeld in een ballad uit. 

Bijzonder is ook dat de nieuwe verfilming een snufje fantasie toevoegt aan het verhaal. Als Celie de haren kamt van Shug die langoureus in bad ligt, dan worden de twee ineens geteleporteerd naar een reuzegrote draaiende elpee. Of naar een chique art-deco-ballroomzaal met liveorkest. Het zijn zwart-witte uitstapjes in de fantasie van Celie, die tegelijk verwijzen naar zwarte musicals van vroeger, zegt regisseur Bazawule. 

Bijzonder mooi blijft het lied “Miss Celie’s blues” van Quincy Jones, een ware liefdesverklaring van Shug aan “Sister” die ook al in de film van Spielberg zat:

Toch werd het boek ook gecontesteerd en verdween het soms uit scholen en bibliotheken, met als conservatieve argumenten: te veel geweld, een te rauwe taal en dan nog een lesbische verhouding erbovenop. In 2022 noteerde de American Library Association 1.200 acties om boeken te verbannen, dubbel zoveel bookbans als in 2021. Ook van "The color purple".

Het boek bestaat volledig uit brieven. Brieven van Nettie en brieven van Celie, die ze steevast begint met “Dear God”. Haar stiefvader had haar namelijk bezworen om niemand behalve God iets te vertellen over zijn misdrijven. In het begin heeft de bijna analfabete Celie nauwelijks taal om zich uit te drukken; gaandeweg vindt ze de woorden wel. In de film van Steven Spielberg hoor je de brieven nog in voice-overs; de nieuwe musicalfilm vertelt het verhaal op een visuele manier.

De feministische activiste Alice Walker schreef ook andere romans, gedichten en essays. Eind vorig jaar verscheen “Bloesems plukken onder vuur”, een greep uit de dagboeken van Alice Walker in de reeks Privé-domein bij De Arbeiderspers, waarin haar eigen getroebleerde relatie met haar dochter aan bod komt. 

Amper drie jaar na het boek, in 1985, was er al de film “The color purple” van sterrregisseur Steven Spielberg. Celie was de eerste grote rol voor niemand minder dan Whoopi Goldberg. Televisiepersoonlijkheid Oprah Winfrey, zelf als kind slachtoffer van misbruik door familieleden, schitterde als Sofia. 

De film kreeg elf Oscarnominaties, maar won er geen enkele. Dat was een negatieve primeur in filmland. Het had naar verluidt te maken met de kritiek die er kwam uit zwarte, mannelijke hoek. Te stereotiep, dit beeld van gewelddadige zwarte mannen, vonden zwarte burgerrechtenorganisaties. Alice Walker en Steven Spielberg moesten zich langs betogers wurmen voor de première van de film.

Na de film werd het verhaal van “The color purple” in 2005 een Broadwaymusical, die in 2015 werd hernomen en verschillende Tony-awards won. En nu is er dus een nieuwe film die elementen uit de musical en het boek verenigt. Er zijn enkele links tussen toen en nu: Whoopi Goldberg zien we eventjes terug als vroedvrouw; Oprah Winfrey is, naast Steven Spielberg en Quincy Jones, de producer van de nieuwe film. 

De “nieuwe” Celie wordt vertolkt door zangeres en actrice Fantasia Barrino; de jonge Nettie door Halle Bailey, bekend van haar rol als Ariel in “De kleine zeemeermin”. Een sterke acteerprestatie is er van Danielle Brooks als de ongebroken Sofia. Ze heeft er zopas een Oscarnominatie voor gekregen als beste vrouwelijke bijrol. Net als Oprah Winfrey in 1985.

Taraji P. Henson maakt als de verleidelijke Shug Avery een onvergetelijke entree per boot tijdens het opzwepende nummer “Push da button”. Een scène waar twee weken aan gefilmd is.

De mannenrollen zijn iets minder eendimensionaal dan in 1985. In zijn geheel is de film ook lichter van toon.

De boodschap van “The color purple” blijft in deze hedendaagse versie overeind en relevant: solidariteit en sisterhood zijn een grote hulp om je eigenwaarde terug te vinden. Als getalenteerde naaister vindt Celie haar roeping in een atelier dat vrouwenpantalons stikt. Vrouwen die de broek dragen: symbolischer kan het niet. Of zoals Celie zelf zegt en zingt: “I'm poor, I'm black; I may even be ugly. But dear God, I'm here!”