Spierballen rollen en tanden tonen: met operatie "Steadfast Defender" bereidt NAVO zich voor op onzekere toekomst

Met operatie "Steadfast Defender" begint de NAVO vanaf volgende week met de grootste oorlogsoefeningen sinds 1991, het jaar dat de Sovjet-Unie implodeerde en de Koude Oorlog ten einde kwam. In totaal zullen 90.000 soldaten uit 31 lidstaten deelnemen aan de oefeningen. De operatie duurt ook meerdere maanden, tot mei.

Ook ons land zal met enkele honderden militairen deelnemen aan de operatie. In de Kamer van Volksvertegenwoordigers gaf minister van Defensie Ludivine Dedonder gisteren meer uitleg over de schaal van het Belgische engagement. Defensie is van plan om deel te nemen aan de land-, lucht- en maritieme oefeningen van de NAVO. Zo zullen enkele F-16's en fregatten deelnemen aan een Britse oefening.

"Deze oefeningen zijn natuurlijk erg belangrijk voor ons land, dat door zijn strategische positie als doorgangsland een centrale rol speelt in de militaire mobiliteit in Europa", gaf de minister aan. Daarbij mogen we ook niet vergeten dat onze Brusselse hoofdstad de thuisbasis is van verschillende internationale organisaties, waaronder de NAVO en de Europese Unie.

De oefeningen zullen in verschillende Europese landen plaatsvinden, maar leggen vooral de focus op de oostflank van de NAVO, meer specifiek op de Baltische staten. De top van de NAVO wil testen hoelang de soldaten erover doen om het oosten te bereiken. Want daar bevindt zich de grootste dreiging van het moment.

Door de oorlog in Oekraïne lijdt Rusland grote materiële en menselijke verliezen. Dagelijks zouden zo'n 1.000 mensen om het leven komen in dat conflict. Lange tijd gold daardoor de overtuiging dat de Europese landen zich geen zorgen hoefden te maken over de Russische agressie. Rusland moet recupereren, klonk het.

Steeds meer analisten en experten beginnen aan die gedachte te twijfelen. Rusland is op een vrij effectieve manier omgeschakeld naar een oorlogseconomie. Ondanks de grote verliezen slaagt Poetin er ook telkens in om zijn leger aan te vullen met nieuwe manschappen. Rusland heeft het moeilijk, maar het volhardt, terwijl de eens zo sterke Oekraïense rug begint te buigen.

Dat komt vooral door de onzekerheid over verdere financiële en militaire steun uit het Westen. De Verenigde Staten, die de belangrijkste bondgenoot van Oekraïne zijn, bevinden zich momenteel in een politieke impasse. De Republikeinen in het Congres weigeren verdere steun aan Oekraïne goed te keuren. Zij willen dat de Amerikaanse president Joe Biden eerst maatregelen neemt tegen de illegale migranten die vanuit Mexico de grens met de VS oversteken.

Ook de Europese Unie slaagt er momenteel niet in om Oekraïne van financiële steun te voorzien. Er ligt een plan op tafel om 50 miljard euro aan steun over meerdere jaren te spreiden, maar dat wordt tegengehouden door de Hongaarse premier Viktor Orbán.

De Russische president Vladimir Poetin ziet dat de steun uit het Westen geen garantie meer is en dat sterkt zijn vertrouwen in een overwinning. Tegelijk maakt het hem gevaarlijker.

De ongerustheid in Europa begint toe te nemen. De Duitse minister van Defensie Boris Pistorius gaf al aan dat hij een Russische aanval binnen een aantal jaren mogelijk acht. Een tijdje geleden kwam er ook informatie naar buiten dat het Duitse leger rekening houdt met verregaande Russische agressie in Europa.

Onlangs wees de voorzitter van het NAVO Militair Comité Rob Bauer erop dat Europa "het onverwachte moet verwachten". Hij spreekt daarbij over een nieuw tijdperk dat is aangebroken. "Van een tijdperk waarin alles planbaar, voorspelbaar en controleerbaar was, naar een tijdperk waarin alles op elk moment kan gebeuren." En daarvoor is een oorlogstransformatie van de NAVO noodzakelijk, zegt Bauer. 

"De NAVO heeft steeds minder tijd om in actie te schieten en moet dringend de schakel maken, van efficiëntie naar effectiviteit." Ook de rest van de samenleving moet haar mentaliteit wijzigen en meer rekening houden met een onzekere toekomst.

Ook Rusland-expert Jan Balliauw ziet dat Poetin zich assertiever opstelt naar Europa. "De vrees die nu groeit, is dat Rusland iets van plan is in de Baltische staten", legt Balliauw uit. "Onlangs zei Poetin nog dat de Russische groepen in de Baltische staten onder druk staan, maar dat die op de steun van Rusland kunnen rekenen. Hij heeft een ruimere blik dan alleen Oekraïne."

Om zijn macht uit te breiden, zal Poetin niet overgaan tot een grootschalige invasie, zoals dat in Oekraïne wel het geval was. "Speerpuntacties, "per ongeluk" een raketaanval of kleine infiltraties maken meer kans. Zo kan Rusland de vastberadenheid van de NAVO testen." 

Ook de verkiezingen die er in heel wat landen aankomen, kunnen de Russische president goed uitkomen. "Als oud-president Donald Trump opnieuw verkozen wordt als Amerikaanse president, bestaat de kans dat hij zich terugtrekt uit de NAVO. Die plannen heeft hij tijdens zijn eerste ambtstermijn ook op tafel gelegd. Als dat gebeurt, kan de NAVO imploderen en Europa in een spreidstand terechtkomen. Europa is geen land, maar bestaat uit 27 lidstaten, dus is het voor Rusland eenvoudiger om die individueel aan te spreken en uiteen te spelen." 

"Het uiteindelijke doel is om Europa uit te schakelen als machtsfactor. Zo ga je de kaarten van de wereldmacht herschudden. Amerika is voor de Verenigde Staten, Azië voor China en Europa voor de Russen." Daarbij heeft Balliauw het over de mogelijke "finlandisering" van Europa. "In dat geval zal Europa grotendeels het buitenlandbeleid van Rusland moeten volgen. Moskou zal niet het volledige continent besturen, maar het zal wel een grote zeg krijgen in de Europese zaken."

De waarschuwingen krijgen heel wat kritiek. Het verwijt van "doemscenario's" valt ook vaak te horen. Toch ziet Balliauw dat de waarschuwingen steeds scherper en dringender worden. "Het lijkt allemaal heel abstract, maar die dreiging is misschien minder veraf dan we denken."

"Er is meer eensgezindheid nodig voor de Europese machine in gang schiet, maar eenmaal begonnen kan het snel gaan en heeft Europa zeker het potentieel om zich te verdedigen", sluit Balliauw af.