"Wie niets doet, moet nadien niet klagen": Ivan De Vadder roept burgers op te gaan stemmen, in nieuw boek "Vertrouwen in verkiezingen"

We staan aan het begin van een ongezien druk verkiezingsjaar, met verkiezingen voor de regionale parlementen, de federale Kamer, het Europees Parlement en de gemeenteraden.

Liggen we met zijn allen wel wakker van al die verkiezingen? Door de kloof tussen burger en politiek zijn veel kiezers niet langer gemotiveerd om deel te nemen aan die nochtans belangrijke stembusslag.

Hebben politici die kloof aan zichzelf te wijten? Volgens veel burgers voelen die politici niet of onvoldoende aan wat leeft onder de bevolking. Dat sommigen onder hen door hun gedrag geen fraai beeld van de politiek tonen of zich te buiten gaan aan voortdurend gekibbel helpt ook al niet.

Wat dan te denken over beslissingen die de Raad van State vervolgens onderuithaalt, zoals is gebeurd met het stikstofdecreet van de Vlaamse regering? Sommige politici lijken zelf alle geloof kwijt en trekken zich terug uit de politiek, of proberen het op een ander - vaak lokaal - niveau.

Dat het wantrouwen is gegroeid, is overduidelijk. "Tijdens de laatste verkiezingen maakten meer dan 1,3 miljoen stemgerechtigde Belgen geen gebruik van hun stemrecht", schrijft De Vadder. "Dat zou de grootste partij in België kunnen opleveren. Zo'n groep kan wel wat politieke macht uitoefenen, op voorwaarde dat iedereen van die groep gebruik zou maken van zijn recht op participeren."

"Heeft de individuele wantrouwende kiezer er al eens bij stilgestaan dat hij eigenlijk deel uitmaakt van dat probleem?", vraagt De Vadder zich af. Hij maakt een vergelijking met een automobilist in de file die boos is op de automobilist voor hem omdat die te traag vooruit rijdt.

"Elke individuele filerijder maakt fundamenteel deel uit van het fileprobleem." Paradoxaal is dat. "De kiezers wantrouwen de elite die ze zelf hebben verkozen."

Als we de peilingen mogen geloven, zoeken alsmaar meer kiezers hun heil bij extremen, in de hoop dat de verandering van daar zal komen. De geschiedenis leert ons dat dit niet voor de hand ligt.

De Vadder wijst op de "continue tweespalt in verkiezingscampagnes". Aan de ene kant heb je partijen die pleiten voor het behoud van wat is verworven, aan de andere kant heb je degenen die gaan voor verandering. De hoop op die verandering blijkt soms ijdel eenmaal partijen zelf aan het stuur hebben gezeten.

De teleurstelling over het gebrek aan verandering leidt tot wanhoop. "Omdat de politicus in kwestie er niet in slaagt - en vaak is hij of zij daar persoonlijk niet eens verantwoordelijk voor - uit te voeren wat hij of zij de kiezer heeft voorgespiegeld."

De Vadder denkt dat kiezers met weinig vertrouwen in de politiek vatbaarder zijn voor boodschappen van hoop, maar ook sneller afglijden naar wanhoop. Zij haken ook sneller af: ze stemmen ongeldig of blanco, of gaan zelfs helemaal niet meer naar de stembus. 

Dat de stemplicht is afgeschaft voor de lokale verkiezingen kan dat nog versterken. Politici en media hebben de taak om mensen te overtuigen om toch te gaan stemmen, vindt De Vadder. Hij beschouwt zijn boek als een eerste aanzet om na te denken over hoe het idee van meer participatie beter kan worden verspreid.

Wie weinig interesse en vertrouwen in de politiek heeft, blijft blijkbaar vaker thuis dan wie veel interesse in de politiek heeft. Wie dus "weerbare kiezers" met interesse en vertrouwen in de democratie wil, zal die kiezers volgens De Vadder moeten "opvoeden".

Dat kan door uit te leggen hoe onze democratie is ontstaan, als een soort strijd om meer medezeggenschap. Die strijd kan je beschouwen als een soort erfgoed dat je moet koesteren. "Die lange traditie toont aan dat mensen al van oudsher hebben gestreefd naar principes die passen bij een moderne democratie: gelijkheid, vrijheid, soevereiniteit en participatie", schrijft De Vadder.

Die participatie is net nodig. "Wie langs de zijlijn blijft toekijken, brengt geen verandering in de politieke situatie", vindt hij. "Wie niet opdaagt, heeft geen enkele invloed op het resultaat en dus ook niet op het beleid." Ook blanco of ongeldig stemmen is zinloos. "Wie dan toch de moeite doet om op te dagen op verkiezingsdag, kan maar beter een keuze maken."

Er is keuze genoeg, want er zijn meer dan genoeg politieke partijen. Je zal wellicht wel een partij vinden met een programma dat min of meer past bij jouw mening. Je informeren vóór je een keuze maakt, is dan een goed idee. Daarvoor kan je als kiezer terecht bij zowel de klassieke als de sociale media. Daar vind je nu al heel wat informatie.

"Laten we vanaf nu de filerijder zijn die beseft dat hij een onderdeel van het fileprobleem is, en dus ook een onderdeel van de oplossing", luidt de boodschap van De Vadder.