Nieuwe artiesten kunnen minder rekenen op optredens in cafés en jeugdhuizen en kiezen steeds meer voor talentenjachten 

De jeugdhuizen spelen in ons land een historische rol voor beginnende artiesten. Het zijn vaak de eerste plekken waar ze kunnen repeteren en op een podium kunnen staan. Ook in cafés krijgt lokaal talent vaak de eerste kansen. Bekend voorbeeld is Angèle, die in haar begindagen veel in Brusselse cafés heeft gespeeld. 

Algemene cijfers van het totale aantal optredens in jeugdhuizen en cafés zijn er niet. Maar VI.BE, het steunpunt voor artiesten en de muzieksector, houdt sinds 2014 cijfers bij van hun "Lokale helden"-project. Eén dag per jaar worden jeugdhuizen en cafés aangemoedigd om lokale artiesten te programmeren.

Het aantal deelnemende plekken is volgens VI.BE een goede barometer van het lokale podiumlandschap. "Als muziek een ecosysteem is dan zijn de lokale podia de humuslaag. Die heb je absoluut nodig als je jaren nadien de muzikale vruchten wil plukken", zegt Stijn Lemaire van VI.BE.

Het aantal deelnemende jeugdhuizen en cafés daalt al jaren, en de coronacrisis heeft die tendens versterkt. Bij de laatste editie van "Lokale helden" in 2022 waren er opnieuw minder speelplekken dan in 2018 en 2019. Waar in 2018 nog 73 jeugdhuizen en 36 cafés deelnamen, waren dat er in 2022 respectievelijk 33 en 25. Een daling in absolute cijfers, maar niet procentueel, omdat het aantal jeugdhuizen en vooral het aantal cafés ook is gedaald.

De belangrijkste verklaring is dat jeugdhuizen en cafés geconfronteerd worden met steeds meer (lokale) regelgeving om een muziekevenement correct en veilig te organiseren. "We merken dat jonge vrijwilligers in jeugdhuizen hierop afhaken en minder gemotiveerd zijn om evenementen uit de grond te stampen. Met de coronacrisis is er ook een generatiewissel gekomen in die vzw's en is er niet altijd opvolging", zegt Stijn Lemaire van VI.BE.

"Jeugdhuizen doen veel moeite om die belangrijke eerste voedingsbodem te blijven voor jonge artiesten. Maar de drempel om iets te organiseren wordt elk jaar hoger door de "regulitis"", bevestigt Sean Hendrickx van Formaat vzw. Die Vlaamse organisatie ondersteunt en adviseert een 400-tal jeugdhuizen.

"Er zijn niet alleen de Sabamkosten en alle afspraken rond geluidsnormen en het beperken van overlast maar ook de veiligheidsmaatregelen, die steeds meer kosten. Alle begrip voor de regels, maar jonge organisatoren moeten met veel rekening houden, tegen een serieuze kostprijs. Veel jeugdhuizen vinden die kosten te hoog voor zulke kleine evenementen, zelfs als ze de inkomprijzen verhogen."

"Veel jeugdwerkingen leggen nog wel bewust de focus op lokale muziek, maar in een andere vorm. Er is de laatste jaren sowieso meer aandacht voor dj's, naast bands of soloartiesten. Sommige jeugdhuizen hebben naast repetitiekoten ook een kleine studio, voor jonge producers."

Voor muziekclubs als de AB of Het Depot zijn Belgische artiesten belangrijk, zowel de grote namen als nieuwkomers. Mike Naert van Het Depot ziet een verschuiving. "In de breedte zijn er elk jaar weer minder speelkansen voor jonge artiesten in cafés en jeugdhuizen. Daarom willen we hen met de muziekclubs kansen geven. Dat kan kleinschalig, in onze foyer of het café, waarna ze kunnen doorgroeien naar de grote zaal of een residentie. In de diepte zijn er dus wel kansen."

"Bij AB is 40 procent van de programmatie Belgisch, omdat we het belangrijk vinden om te investeren in artiesten van eigen bodem", zegt artistiek directeur Kurt Overbergh. "Voor nieuw talent zijn het geen gemakkelijke jaren geweest: de coronacrisis heeft een stolp over alles gelegd. In 2023 waren er veel uitgestelde shows. Het was ons beste jaar ooit, qua ticketverkoop en opkomst. De keerzijde is dat er weinig ruimte was voor nieuwkomers."

"De economische realiteit is dat AB voor 20 procent op subsidies draait en voor 80 procent op eigen inkomsten. Zonder middelen, kunnen we niet investeren in nieuw talent. Gelukkig hebben artiesten niet stilgezeten en staat er een nieuwe generatie klaar, met onder meer Martha Da'ro en Loverman. Alles is weer opengebroken."

"We bekijken of we de krachten kunnen bundelen met partnerzalen in Frankrijk en Nederland, zodat artiesten kleine tournees kunnen doen", zegt Mike Naert van Het Depot. "We kijken naar jonge artiesten die zich hebben laten opmerken, via talentenjachten bijvoorbeeld."

Binnen Vlaanderen zijn er drie grote muzikale talentenjachten: Sound Track, met een aparte wedstrijd per provincie en eentje in Brussel, de tweejaarlijkse Humo's Rock Rally en De Nieuwe Lichting van Studio Brussel. Sound Track had bij de laatste editie een recordaantal van 1.133 inschrijvingen. "Meer dan ooit staat een nieuwe generatie te trappelen", zegt Stijn Lemaire van VI.BE.

Ook voor De Nieuwe Lichting hebben zich meer dan 1.000 artiesten ingeschreven. "De belangrijkste reden is dat ze hun muziek bij meer mensen willen krijgen", zegt Rik De Bruycker van Studio Brussel, peter van De Nieuwe Lichting. "De stap naar een publiek is niet gemakkelijk, dus wij bieden een uniek platform. In tweede instantie is er hun droom om de podia te veroveren."

"Op muzikaal vlak zit er steeds meer diversiteit in de inschrijvingen, met meer elektronica en hiphop, én ook meer soloartiesten. Van de 9 finalisten zijn er "maar" 2 bands. Ook wagen meer vrouwelijke artiesten de stap omdat ze in succesvolle voorbeelden als ILA of Mayorga zien wat er kan."

"Ik heb het gevoel dat die wedstrijden nóg belangrijker zijn geworden dan vroeger. De aandacht die beginnende artiesten krijgen, genereert nog meer aandacht", zegt Mike Naert van Het Depot. "Het is zeker niet de enige manier om door te breken, maar je kan er niet omheen, als je ziet hoe vlot de winnaars de laatste jaren hun weg naar de podia vinden."

Via De Nieuwe Lichting zijn onder meer Portland, Brihang en Tamino doorgebroken, die laatste ook tot ver in het buitenland. "Het streefdoel van de finalisten is zeker niet om de nieuwe Tamino te worden, wel om zich te laten zien. In het immense muziekaanbod via streamingdiensten is het alleen maar moeilijker geworden om als nieuwkomer nog op te vallen. De Nieuwe Lichting biedt een unieke kans, en alles wat eruit voortkomt, is meegenomen", aldus De Bruycker.