Houthi's bestoken schepen op Rode Zee en Iran valt Pakistan aan: staat het Midden-Oosten op ontploffen?

Iran heeft voor het eerst een grootschalige aanval uitgevoerd op Pakistaans grondgebied. Met raketten en drones heeft het twee stellingen van de militante, separatistische groep Jaish al-Adl onder vuur genomen. Die groep is zowel in Iraanse als Pakistaanse regio's actief.

Iran en Pakistan voeren al langer strijd tegen Jaish al-Adl. In 2019 werkten de twee landen nog samen om Iraanse grenspolitieagenten vrij te krijgen, nadat die ontvoerd waren door de terroristische groepering. Het Pakistaanse leger slaagde er toen in enkele agenten te bevrijden.

Pakistan vindt een aanval op zijn eigen territorium echter onaanvaardbaar. "Terrorisme moet gecoördineerd worden aangepakt, dit soort eenzijdige acties kan het wederzijds vertrouwen ernstig ondermijnen", zegt het Pakistaanse ministerie van Buitenlandse Zaken.

In "De ochtend" op Radio 1 gaf Erwin van Veen meer uitleg bij de recente ontwikkelingen in het gebied. Als conflictonderzoeker bij de denktank van het Clingendael Instituut focust hij zich al jaren op het Midden-Oosten. Zo geeft hij geregeld advies aan overheden en internationale organisaties die de spanningen in de regio proberen te verminderen.

Van Veen geeft aan dat alle huidige conflicten binnen een grotere context kunnen worden geplaatst. Het gaat daarbij over twee overkoepelende conflictdossiers: Israël en de Palestijnse gebieden, maar ook de Verenigde Staten en Iran.

"De Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden gaat terug tot 1967, maar ook vandaag is er een sterke Israëlische aanwezigheid in de Gazastrook, Oost-Jeruzalem en de Westelijke Jordaanoever", stelt Van Veen. "Daarnaast liggen de Verenigde Staten en Iran sinds de Iraanse revolutie van 1979 ook met elkaar overhoop. Dat conflict is door toenmalig Amerikaanse president Donald Trump opnieuw in alle hevigheid opgelaaid, omdat hij de Verenigde Staten terugtrok uit de nucleaire deal met Iran."

De Amerikanen voerden onder het presidentschap van Trump ook een aanval uit tegen de Iraanse generaal-majoor Qassem Soleimani, die een belangrijke figuur was binnen de Iraanse maatschappij. Ook dat leidde ertoe dat de relatie met Iran verder verzuurde. Tijdens een herdenkingsplechtigheid van Soleimani enkele weken geleden, pleegde terreurgroep IS een aanslag, waardoor bijna 100 mensen om het leven kwamen.

Van Veen wijst erop dat die twee overkoepelende conflicten ook met elkaar verbonden zijn. "Iran steunt al enkele jaren het Palestijnse Hamas, dat de aanval van 7 oktober tegen Israël uitvoerde. Daarnaast onderhoudt Iran een regionaal netwerk van gewapende groepen en politieke partijen, die worden aangestuurd om de druk op Isaël te vergroten. Denk aan Hezbollah in Libanon of de Houthi's in Jemen."

De Iraanse aanval is slechts een van de vele kleine en grote conflicten die momenteel woeden in het Midden-Oosten. In dat gebied vinden al decennia oorlogen en incidenten plaats, maar het gevoel heerst dat die conflicten uit de hand lopen sinds de oorlog tussen Israël en Hamas op 7 oktober van start ging. Zo zijn er de Turkse aanvallen op Koerdische doelwitten in Syrië en Irak, maar ook raketaanvallen van Israël tegen zijn buurlanden.

"Het is belangrijk om op te merken dat alle kleinere conflicten onderling met elkaar verbonden zijn. De regionale grootmachten, zoals Turkije, Saudi-Arabië en Iran, hebben in elk van die conflicten wel een vinger in de pap. Zij ontmoeten elkaar dan in landen zoals Jemen en Syrië. De belangen van elk land verschillen wel. Zo gaat het bij Turkije vooral over een bufferstrategie tegen de Koerden, die zich in Syrië en Irak bevinden."

Volgens Van Veen is er echter geen sprake van een escalatie die leidt tot een hoger spanningsniveau in de regio. "Het risico op een groter conflict bestaat, maar Iran zit niet te wachten op een oorlog en dat is geruststellend. Dat merken we aan de reactie op de Israëlische provocaties en de Amerikaanse aanvallen, want Iran houdt zich opvallend genoeg op de vlakte."

Dat de spanningen in Jemen en op de Rode Zee toenemen, ziet Van Veen ook niet als een zaak waar Iran zich in wil bemoeien. "Dat land bevindt zich sinds 2013 in een burgeroorlog. De Houthi's hebben er een goede machtsbasis uitgebouwd, maar in Jemen staat nog weinig overeind. Meer dan bombarderen zullen de Amerikanen er niet doen, een grondinvasie is sowieso uitgesloten, dus dat zie ik niet als een strijdgebied waar de zaak zal ontploffen."

Tot slot waarschuwt Van Veen voor de mogelijke terugkeer van Donald Trump naar het Witte Huis. "In het Israëlische oorlogskabinet zitten ministers die een rechtstreekse oorlog willen met Hezbollah in Libanon. Dat zou de Amerikanen meetrekken, want die steunen Israël, maar Iran zou zich tegelijk achter Hezbollah scharen. Hezbollah staat ook dichter bij Iran dan de Houthi's. Met Trump in het Witte Huis zou die mix een heel stuk explosiever worden", sluit Van Veen af.