De boeken van de week: Herman Koch over ongeneeslijk ziek zijn; de vrouwen rond James Ensor en het leven van Arno in foto's  

Herman Koch, bekend van de bestseller "Het diner" dat ook verfilmd werd, kreeg in februari 2020 een overweldigende diagnose. Hij heeft een agressieve uitgezaaide prostaatkanker. met overlevingskansen tussen de drie en vijftien jaar. Momenteel volgt hij een hormoontherapie. "Ga je erover schrijven?" (Ambo Anthos Uitgevers) is het relaas van wat er in het hoofd van de schrijver omgaat, nu hij geconfronteerd wordt met een ongeneeslijke ziekte. Volgens Christophe Vekeman heeft Koch de lezer een prachtig boek cadeau gedaan. 

"Ga je erover schrijven?" is niet alleen kommer en kwel en is meer dan een ziekenhuisboek, vertelt Christophe Vekeman op Klara.

"Het is een heerlijk typisch Kochboek, waarin de schrijver à volonté en als vanouds bijvoorbeeld beroeps- en andere groepen over de hekel haalt, zoals leraren, bibliotheekmedewerkers, fotografen, rodewijndrinkers en ga zo maar door. Ook met zijn collega-schrijvers loopt hij nog altijd niet erg hoog op, zelfs niet met de dode. Volgens Koch is het werk van Simon Vestdijk van stofzuigerniveau en "Max Havelaar" van Multatuli van B-garnituur’."

Het boek is meer dan een verslag van de ziekte. Koch keert ook terug naar zijn verleden. Hij schrijft over zijn ontluikend schrijverschap en zijn jeugd in een gezin met een overspelige vader en een door haar zoon haast grenzeloos beminde moeder, "de liefste moeder van de wereld".

Volgens Vekeman schuilt de sterkte van het boek vooral in het feit dat Koch de moed vindt om zichzelf neer te zetten als iemand die niet enkel vrede heeft met de situatie waarin hij terechtgekomen is, maar ook tout court vrede lijkt te hebben gevonden. "Alles is nu goed. Eindelijk ben ik er. Ik ben hier en nergens anders", schrijft Koch in de proloog. 

In het James Ensor-jaar kan een graphic novel niet ontbreken. In 2024 is het 75 jaar geleden dat de Oostendse schilder overleed. Hij bleef zijn hele leven vrijgezel, maar leefde omringd door vrouwen. Jan Bultheel brengt hen tot leven in de graphic novel "Onze James" (uitgeverij Lannoo). Saskia De Schutter, VRT NWS-journalist en stripkenner, las "Onze James".

Twee vrouwen beginnen aan hun dag in een Oostendse prullariawinkel. De tante van James Ensor, een behoudsgezinde, klagerige vrouw, en Ensors moeder, die veel verdraagzamer is. Ze hebben het over de ster van de familie, James zelf.

Door de dag heen komen er bezoekers in de winkel. Klanten, maar ook twee vrouwen die op zoek zijn naar James Ensor. Elk van hen laat een glimp zien van wie de man moet geweest zijn. De een is een muze en minnares, de ander een kunstverzamelaar en zijn mecenas. Door de discussies, de roddels en commentaar van tante en moeder én de andere vrouwen komen we meer te weten over de schilder, over zijn carrière en zijn aanzien. Ensor zelf is afwezig, Hij krijgt geen rol in zijn eigen verhaal. Maar hoe was hij nu écht?

Jan Bultheel schetst een egocentrische, geniale schilder. Iemand die erg gefocust naar zijn doel gaat en lak heeft aan conventies. En dat laatste, dat heeft hij mee van de vrouwen in zijn omgeving, vindt Saskia De Schutter. Ze zijn zelfbewuste dames. Ensors moeder en zijn zus en de tante fungeren als tegenpool.

Het mysterie over Ensors leven blijft. Zoveel is er immers niet bekend en over zijn liefdesleven weet men bijna niets. Eric Min, biograaf van Ensor, werkte mee aan de strip, en zet alles achteraf nog eens in perspectief.

Technisch is het boek echt een verrassing: via één dag in het leven van de dames een figuur schetsen is een geweldige vondst, een zeer welkom alternatief voor een klassieke biografie, oordeelt De Schutter.

Vijftig jaar lang waren ze compagnons de route: zanger Arno en fotograaf Danny Willems. Het lijvige boek "Arno. Photographs 1972-2022" (uitgeverij Hannibal) is een terugblik op hun parcours en hun vriendschap. De foto's zijn tot 21 mei ook te zien in de Venetiaanse Gaanderijen in Oostende.

Danny Willems maakte aan zijn zieke boezemvriend Arno twee beloftes: na zijn overlijden een boek uitbrengen en een tentoonstelling maken. "Ik was bang om eraan te beginnen en had het uitgesteld. Het leven van Arno en mijn leven zijn vervlochten; ik moest dus ook mijn leven herleven", vertelt Willems op Klara.

Hij leerde Arno Hintjens kennen via Paul Couter in 1972. Hij 22 jaar, Arno 23. Couter was gitarist en Arno speelde mondharmonica, maar wilde zanger worden. Paul vond dat Willems, die zichzelf had leren fotograferen, "die rare tiest" uit Oostende moest leren kennen. Tijdens een fotosessie voor de hoes van de eerste elpee van Freckleface - de groep van Arno en Paul Couter - werd Arno zijn vriend. "Ik voelde zijn charisma", zegt Willems. 

Aan de hand van de foto's in het boek, met een voorwoord van Stephan Vanfleteren, lijkt het of Willems overal was waar Arno was: op ieder concert, tijdens studio-opnames en backstage, ... Hij fotografeert Tjens Couter, TC Matic, Charles et les Lulus, Arno solo en Arno in Parijs.

Arno had een vrije geest en kende geen gêne, vertelt Willems bij de foto's van Arno in zijn zwembroek en Arno met een gat in zijn onderbroek. Ook de vrouwen die belangrijk waren in het leven van Arno staan in het boek. 

Danny Willems fotografeerde ook de zieke Arno en was erbij toen hij stierf. Het zijn intieme portretten, een groot contrast met het waanzinnige leven dat Arno heeft geleid en de levenslust die hij uitstraalde. "Het was een heel zware periode: je voelt dat het leven wegebt uit die fantastische man", vertelt Willems hierover. Ook het afscheidsmoment van Arno van Paul Couter legde hij vast: "Een aangrijpend moment: twee beste jeugdvrienden op het eind van hun leven." 

"Arno. Photographs 1972-2022" is momenteel in herdruk, de expo is nog te zien tot eind 21 mei 2024. 

Op 30 november 2023 ontving de Oostenrijkse schrijver Robert Menasse de European Book Prize 2023 voor zijn roman "Die Erweiterung", nu in het Nederlands verschenen als "De uitbreiding" (uitgeverij De Arbeiderspers). 

"De uitbreiding" is het tweede deel van een trilogie. Deel één, “De hoofdstad”, speelt zich af in de Europese instellingen in Brussel. "Deze nieuwe roman wijst net als de vorige op een Europese systeemfout, ditmaal niet vanuit het centrum van de Europese Unie, maar vanuit de buitenkant, namelijk vanuit een land dat er alles bij te winnen heeft om toe te treden tot de EU", vertelt recensente Gudrun De Geyter op Klara.

Menasse kwam op de verhaallijn toen hij 2019 met Albanese schrijvers aan tafel zat. Daar kwam het nieuws binnen dat zowel Frankrijk als Nederland zich verzetten tegen de start van gesprekken over toetreding van Albanië tot de Europese Unie. Achteraf werd over niets anders meer gesproken en Menasse voelde dat het zijn collega's hoog zat.  

Menasse hekelt de EU waarin de Europese Commissie en Europese Raad eigenlijk alleen maar nationaal verantwoording moeten afleggen, waardoor heel veel gemeenschappelijke belangen van de EU verbrokkelen en versnipperen.

"De uitbreiding" is een boek met veel verhaallijnen, met ook Brussel als locatie, en steeds andere invalshoeken, waar uiteindelijk alles samen komt. "Het is een groteske roman waarvan de ideeën zijn ingebed in intriges", vindt Gudrun De Geyter. Bovendien is het een leerrijk boek over Albanië door de verhalen over de cultuur en geschiedenis van het land.

"De uitbreiding" van Robert Menasse ligt vanaf volgende week in de boekhandel.