Belgische producent van citroenzuur waarschuwt voor China dat in sneltempo megafabrieken bouwt: "Voor ons dreigt doemscenario"

Citroenzuur, al eens van gehoord? Het zit letterlijk bijna overal in: in choco, ontbijtgranen, koekjes, fruitsap ... maar ook in shampoo, vaatwastabletten en heel wat geneesmiddelen. Citroenzuur wordt gebruikt als pH-stabilisator, bewaarmiddel of smaakversterker.  

Het Tiense Citribel - vroeger bekend als "Citrique Belge" - was lang een van de wereldleiders in de productie van citroenzuur, maar wordt almaar meer uit de markt gespeeld door China. "Citribel is de enige circulaire fabriek ter wereld, en ook de enige die werkt op basis van suikerwater, een afvalproduct", zegt Citribel-CEO Joris Merckx. "We draaien maar op 70 procent, 40 van de 320 werknemers zitten thuis op economische werkloosheid. Mogelijk gaan we in de zomer een maand helemaal dicht om overschotten weg te werken."

Het probleem: het Chinese citroenzuur is de helft goedkoper dan het Europees geproduceerde citroenzuur. Volgens cijfers van VUB-professor en China-expert Jonathan Holslag (die in Tienen politiek actief is) kostte Chinees citroenzuur in 2022 rond de 825 dollar per ton, in Europa bedroeg de prijs 1.650 dollar per ton.

Grote cosmetica- of voedingsproducenten die citroenzuur nodig hebben, gaan dan ook massaal overstag voor het goedkopere goedje uit China. De afgelopen jaren steeg de import van Chinees citroenzuur in Europa naar 300.000 ton per jaar, da's bijna evenveel als de hele Europese productiecapaciteit. 

"Tijdens de coronapandemie kwamen de grote afnemers wel terug, omdat het Chinees citroenzuur nog moeilijk in Europa geraakte. Wij hebben hen dan zo goed mogelijk uit de nood geholpen", zegt Citribel-CEO Joris Merckx. "Maar het geheugen is kort, nadat de aanvoerlijnen weer op gang kwamen zijn alle grote orders opnieuw naar China gegaan."

Dat het Chinese citroenzuur goedkoper is, komt door de lagere productiekosten: lonen liggen er lager, grondstoffen en energie zijn er goedkoper. Maar: de Chinese overheid pompt ook miljoenen euro's aan subsidies in de citroenzuurfabriek, zodat ze kunnen exporteren. 

"Een belangrijk aspect voor China is de zelfredzaamheid", legt sinologe en econome Dorien Emmers (KU Leuven) uit. China is een groot land, en dus is het ook niet raar dat ze veel citroenzuur produceren. "Maar daarnaast zie je ook dat ze altijd wel een handelsoverschot proberen op te bouwen."

Het Chinese Shandong Ensign is de grootste fabriek ter wereld, de afgelopen jaren moest een arbeiderswijk naast de fabriek nog plaatsmaken voor nieuwe productiehallen. "Het plan van het bedrijf is om de productie te verdubbelen", zegt Jonathan Holslag in een analyse. "Ze gaan meer citroenzuur produceren dan de Verenigde Staten en Europa samen, 40 procent van hun citroenzuur wordt uitgevoerd. Ze krijgen van de lokale overheid per maand 2,5 miljoen euro aan subsidies." 

Een andere snelgroeiende speler is Seven Star Lemon Technology. De megafabriek werd op een goed jaar opgetrokken, de productiecapaciteit ligt nu al hoger dan die van Europa. 

Volgens Holslag zijn de fabrieken een voorbeeld van een "agressieve industriepolitiek" van China. Naast de Chinese zonnepanelen, elektrische auto's en batterijen, lijkt nu ook de komst van het Chinese citroenzuur in Europa vast te staan.  

Het Chinese citroenzuur komt in Europa terecht, omdat de VS is afgeschermd met importheffingen van meer dan 150 procent. Citribel wil dat ook Europa het importeren van Chinees citroenzuur duurder maakt. "Er zijn bij ons nu importheffingen van rond de 30 procent, maar omdat het Chinese citroenzuur tot 50 procent goedkoper is, maakt dat weinig indruk en is het nog steeds goedkoper dan het onze", zegt CEO Joris Merckx. "China ziet citroenzuur als een strategisch product, maar Europa ziet dat niet zo. Nochtans is het onmisbaar."

"Als importheffingen worden opgelegd, enkel om bepaalde bedrijven te beschermen, is het niet altijd zo een goed idee. Het kan nefast zijn voor de competitie", zegt Dorien Emmers. "Als ze tijdelijk worden opgelegd om ruimte te geven aan onze eigen bedrijven om te innoveren, kan het wel. Maar innoveren is de boodschap." En dat doen ze ook bij Citribel, er lopen projecten om met een restproduct tijdens het productieproces kunstleer te maken, maar rendabel is dat nog niet.

"We verkopen met verlies en kunnen dat niet blijven volhouden. Ook de Chinezen zijn verlieslatend, maar daar wordt het opgevangen door subsidies", meent CEO Joris Merckx. "Gekopieerd word je toch, je moet de Chinezen een stap voor blijven en innoveren. Maar we hebben maatregelen en geld nodig om de komende jaren te overbruggen. Als we niet snel kunnen schakelen, dan dreigt voor ons het doemscenario."