Het parket van Antwerpen gaat na of er strafbare feiten gepleegd zijn, nadat het VRT-programma "Factcheckers" op verschillende plaatsen - denk aan politiekantoren of ziekenhuizen - USB-sticks achtergelaten heeft. Na de vondsten van die USB-sticks heeft het Crisiscentrum een waarschuwing uitgestuurd naar alle lokale politiezones en is er aan OCAD gevraagd om een dreigingsanalyse te maken.
Parket Antwerpen start onderzoek nadat VRT-programma "Factcheckers" in ziekenhuizen en politiekantoren USB-sticks achtergelaten heeft
Het onderzoek werd vrijdag al opgestart door het parket van Antwerpen. "Dat is bij ons gestart, omdat het poetspersoneel in het Vlinderpaleis een zevental USB-sticks had aangetroffen. Op dat moment was het niet duidelijk wat er aan de hand was en zijn een aantal veiligheidsmaatregelen in acht genomen", vertelt Kristof Aerts van het parket. "Er werd een proces-verbaal opgesteld, omdat we op dat moment uitgingen van een malafide actie, een poging om in onze systemen binnen te dringen."
Ook op verschillende andere openbare plaatsen in Vlaanderen, denk aan ziekenhuizen en politiekantoren, werden dezelfde sticks aangetroffen. In totaal werden er op 22 plaatsen USB-sticks teruggevonden. Het parket van Antwerpen waarschuwde in het weekend dan ook dat de sticks mogelijk deel uitmaakten van een poging tot hacking.
Nadat duidelijk werd dat er bij verschillende politiezones zulke sticks teruggevonden waren, stuurde het Crisiscentrum een communicatie uit naar alle lokale politiezones met de oproep om extra waakzaam te zijn. Aan OCAD - het orgaan dat het dreigingsniveau in ons land bepaalt - werd gevraagd om een analyse van de dreiging te maken. Wat de inhoud van de analyse is, wordt om veiligheidsredenen niet bekend gemaakt, maar feit is wel dat de verschillende veiligheidsdiensten in de weer geweest zijn. Het Crisiscentrum benadrukt dat de impact van het achterlaten van de sticks groot was.
"De USB-dropaanval is een gekende techniek van hackers om toegang te krijgen tot netwerksystemen", zegt parketwoordvoerder van Antwerpen Kristof Aerts. "Daarom is het belangrijk om nooit onbekende of achtergelaten USB-sticks in computers te steken."
Factcheckers
Intussen is duidelijk geworden dat het niet om een cyberaanval gaat, maar om een sensibiliseringsactie van het VRT-programma "Factcheckers". Dat wilde onderzoeken hoe eenvoudig het is voor hackers om schadelijke software te verspreiden.
En daar is het parket niet over te spreken. "We zijn blij dat er gesensibiliseerd wordt, maar niet op deze manier", zegt Aerts. "Dit is totaal onaanvaardbaar. De politie of het parket hadden vooraf ingelicht moeten worden. Daardoor had veel paniek vermeden kunnen worden." Het UZ Leuven heeft zelfs overwogen om zijn netwerk stil te leggen, nadat security op bewakingsbeelden had gezien dat iemand USB-sticks had achtergelaten.
Hoofdarts Gert Van Assche, die in het UZ Leuven verantwoordelijk is voor het medisch beleid en de patiëntenveiligheid laat weten dat dit verregaande gevolgen had kunnen hebben. "Donderdagavond laat hebben medewerkers drie USB-sticks bij de bewaking binnengebracht. Daarop zijn de bewakingsbeelden geanalyseerd en zagen de bewakers dat er vier personen waren die zich verdacht gedroegen, USB-sticks neerlegden en elkaar leken te filmen."
Na die vaststellingen zijn de verschillende protocollen in werking getreden, vertelt hij. "Op een haar na is een lock-in vermeden. Dat betekent dat wanneer er een ernstig vermoeden van cybercrime is, we onszelf digitaal afsluiten van de buitenwereld. Op die manier vermijden we dat bedreigingen binnenkomen en bijvoorbeeld patiëntengegevens lekken." Uiteindelijk is die procedure niet doorgezet en is de zorg voor de patiënten nooit in gedrang gekomen. "Maar dat had wel ver kunnen gaan. Want bij zo'n lock-in moeten we overschakelen op het noodpatiëntendossier. Dat is een beperkt dossier en dat heeft veel impact op de zorg."
Kortom: "Hier zijn veel middelen aan besteed, die we liever hadden gebruikt voor patiëntenzorg. Een kleine verwittiging had geholpen om dat niet in gang te zetten." Het UZ Leuven hoorde nog niets van de VRT: "We hopen dat het programma hier iets uit leert. We hebben geen probleem met sensibilisering, maar een verwittiging op voorhand zou geholpen hebben. De VRT moet zelf beslissen of ze excuses aanbieden."
"Wij hebben op basis van beelden kunnen achterhalen dat het om mensen ging van het programma", zegt Aerts. "Dan pas hebben we een lijst gekregen van alle locaties waar USB-sticks lagen. Dat is bijzonder jammer."
Het parket zal nu bekijken of er strafbare feiten gepleegd zijn en in welke mate dit de verantwoordelijkheid van de programmamakers is
Parket van Antwerpen
"Het parket zal nu bekijken of er strafbare feiten gepleegd zijn en in welke mate dit de verantwoordelijkheid van de programmamakers is. Dit had perfect gekund als sensibilisering, maar wel op een andere manier."
In een reactie zegt de VRT dat het hem net om die sensibilisering te doen was, omdat cybersecurity een "bijzonder groot maatschappelijke issue" is. "We hadden echt gedacht dat het voor alle betrokkenen onmiddellijk duidelijk was dat dit een goedbedoelde sensibiliseringactie was."
Volgens de omroep was het nooit de bedoeling om mensen, organisaties en bedrijven schade te berokkenen. "We gaan alleszins op een open manier in constructief overleg met alle betrokkenen, ook met het parket, en we delen de conclusies van het onderzoek met hen. Dat kan hen heel zeker helpen in hun werking."
Valse bommelding
Op X heeft onderzoeksrechter Philippe Van Linthout weinig goeds te zeggen over de actie van "Factcheckers": "Dat is geen stunt, maar lijkt eerder een valse bommelding (...) Zonde van de tijd en uw belastinggeld", klinkt het.
In "De wereld vandaag" voegt hij daaraan toe dat hij het "belerend" vindt dat "ze denken dat we bij politie en justitie nog nooit gehoord hebben van cybercrimedreigingen". "We zijn daar elke dag mee bezig." Het is volgens hem dan ook alleen maar goed dat het zo serieus genomen is.
De vraag is nu of wat "Factcheckers" deed, strafbaar is. "Was het effectief alleen een stick? Of stond er een marker op om te kijken of iemand die stick ingeplugd heeft. Want dat is een belangrijk aspect."
"Het is ook niet voldoende dat iemand zegt dat het een grapje is. Wat hackers willen doen - en dat kan gaan over vreemde mogendheden, criminele organisaties, drugkartels - is in jouw systeem binnendringen en daar niet opgemerkt worden. Want dan krijgen ze de kans om rond te kijken, in medische dossiers, in dossiers van justitie, in fabrieksgeheimen. Dus dat is niet onschuldig."
Onderzoeksrechter Van Linthout "Wij nemen de USB-actie niet licht op omdat wij een doelwit voor hackers zijn"
"Maatschappelijk relevante actie"
"Dit is een maatschappelijk relevante actie omdat het wijst op een gevaar waarvan mensen zich te weinig bewust zijn", reageert VRT-woordvoerder Yasmine Van Der Borght. "De actie is zo relevant dat we ze moeilijk op voorhand konden aankondigen. Dan gaat het effect van de actie verloren en werk je het onderzoek tegen."
Elke IT-afdeling ziet onmiddellijk dat er geen sprake is van kwaadwillige software
Yasmine Van Der Borght, VRT-woordvoerder
"Maar net omdat deze stap een essentieel onderdeel uitmaakte van het onderzoek, werd er alles aan gedaan om gerust te stellen. Er werden verschillende stappen ingebouwd waaruit duidelijk bleek dat dit een goedbedoelde sensibiliseringsactie was. Elke IT-afdeling ziet onmiddellijk dat er geen sprake was van kwaadwillige software."
"Geen enkele locatie zal in de reportage met de vinger gewezen of beschuldigd worden", voegt Van Der Borght toe. "De sensibilisering wil net iedereen wijzen op het potentiële gevaar omdat iedereen ook een potentieel slachtoffer is. Het heeft altijd deel uitgemaakt van ons plan om betrokken locaties op de hoogte te brengen van de actie, ruim voor de uitzending van de reportage."
Regionaal nieuws uit Antwerpen
Gepubliceerd:
