Republikeinen moeten kiezen tussen hun twee presidentskandidaten: waar staan Donald Trump en zijn uitdager Nikki Haley voor?

De Amerikaanse presidentsverkiezingen vinden pas op 5 november plaats, maar van januari tot juni houden de Democraten en de Republikeinen voorverkiezingen om te bepalen wie hun presidentskandidaat wordt.

Bij de Democraten is er weinig twijfel: zonder ongelukken wordt huidig president Joe Biden opnieuw de kandidaat.

Bij de Republikeinen is er wel nog een race, al heeft oud-president Donald Trump daar een ruime voorsprong. Dat bleek half januari tijdens de eerste voorverkiezing in de staat Iowa, die Trump met de vingers in de neus won. Ron DeSantis, die als tweede eindigde, gooide daarna de handdoek in de ring. 

Trump heeft nu nog maar één uitdager: Nikki Haley. De vraag is of ze hem effectief nog een strobreed in de weg kan leggen. De voorverkiezingen New Hampshire op 24 januari verloor ze.

Wie zijn de overblijvers in de race naar het Witte Huis bij de Republikeinen en waar staan ze voor? 

Nikki Haley was de eerste die zich kandidaat stelde voor de Republikeinse nominatie. En de laatste die dus in de running blijft als uitdager van Donald Trump.

Haley werd in 1972 in de staat South Carolina geboren als Nimrata Randhawa, een kind van Indiase migranten. Sinds haar huwelijk met Michael Haley woont ze religieuze ceremonies bij van zowel sikhs, als methodistische protestanten.

Haley studeerde boekhouden en fiscaliteit aan de universiteit. Ze werkte eerst in het bedrijf van haar ouders, maar vond al snel haar roeping in de politiek. In 2004 werd ze voor de Republikeinse partij verkozen in het deelstaatparlement van South Carolina en tussen 2011 en 2017 was ze gouverneur van haar thuisstaat. Ze was de eerste vrouwelijke gouverneur in South Carolina en de tweede gouverneur in de VS uit de Indische gemeenschap. 

Ze staat, ook als kandidaat-president, voor een diverser Amerika. En voor een "nieuwe generatie", tegenover de bijna 30 jaar oudere Trump. Tegelijk wordt ze geassocieerd met de traditionele Republikeinse Partij. Als gouverneur was ze conservatief Republikeins voor lage belastingen en beperkingen op abortus.

Toch zien velen haar als een gematigde kandidaat in de strijd om de Republikeinse nominatie. Als immigrantendochter nam ze al stelling tegen racisme en het anti-islamgevoel. Ook leverde ze destijds kritiek op de moslimban van president Trump, al zou ze die uiteindelijk - als Trumps VN-ambassadeur - toch verdedigen. 

Toch benadrukt VS-correspondent Björn Soenens dat ze zeker niet in het politieke middenveld te plaatsen valt. "Haley lijkt wel gematigd, maar eigenlijk is dat schijn", vertelt Soenens. "Ze gaat wel tekeer tegen de leeftijd en chaos van Trump, maar niet tegen zijn beleid. Op sommige vlakken wil ze zelfs een stukje verder gaan."

Ook op het internationale toneel wil Haley een stuk strenger optreden tegen landen die de veiligheid van de Verenigde Staten in gevaar zouden kunnen brengen. "Denk aan Iran, China of Rusland. Ze staat ook voor meer steun aan Israël." Om dat te verklaren, moet volgens Soenens naar de donoren van Haley worden gekeken. Daar vinden we onder meer Miriam Adelson, de rijkste Israëli ter wereld, met een fortuin dat op 32 miljard euro wordt geschat. Anders dan Trump staat ze nu bekend als een groot voorstander van financiële en militaire steun voor Oekraïne, zonder voor boots on the ground te pleiten.

In 2016 werkte Haley voor de Republikeinse campagne, eerst voor senator Marco Rubio, dan voor Ted Cruz. Toch werd ze in november 2016 al uitgekozen door Donald Trump om zijn ambassadeur bij de Verenigde Naties te worden. Die functie voerde ze twee jaar uit. 

De voorbije maanden is Haley steeds populairder geworden. Ze verscheen snedig en goed geïnformeerd bij tv-debatten en presteerde daar beter dan de andere kandidaten. Tijdens een van de laatste debatten voor de start van de voorverkiezingen, richtten de tegenkandidaten hun pijlen en kritiek op Haley. Die zag dat als een compliment, want tegenkandidaten richten zich tegen degene die ze het meest vrezen in de race. "Ik vind de aandacht geweldig, mannen", zei ze lachend, "bedankt." Met Trump zelf is ze weliswaar nog niet in debat gegaan, want die weigerde om mee te doen.

Toch is ze niet altijd ongehavend uit de campagnebezoeken gekomen. Tijdens een van haar toespraken vroeg een aanwezige wat volgens Haley de oorzaak was van de Amerikaanse Burgeroorlog (1861 - 1865).

Toen vormden elf zuidelijke staten "de Confederatie" en scheurden die zich af van de Verenigde Staten. Het is algemeen geweten en aanvaard dat de essentie van de burgeroorlog bij de slavernij-kwestie lag, omdat de noordelijke staten die praktijk wilden afschaffen.

Haley wilde slavernij tijdens haar antwoord niet benoemen, om de conservatieve kiezers in het zuiden niet voor het hoofd te stoten. Dat leverde haar heel wat kritiek op, zowel vanuit Democratische als Republikeinse hoek.

Donald Trump hoeft nog nauwelijks te worden voorgesteld. Hij was president van de Verenigde Staten van januari 2017 tot januari 2021, maar verloor bij de presidentsverkiezingen in november 2020 van Joe Biden. Hij weigerde zijn nederlaag te erkennen. Op 6 januari 2021 bestormden zijn aanhangers het Capitool in Washington. Drie jaar later doet Trump opnieuw een gooi naar het presidentschap.

Trump heeft een grote Republikeinse achterban, in elke peiling staat hij op kop. Het resultaat van de eerste voorverkiezing in Iowa toonde duidelijk aan dat hij op brede steun binnen zijn partij kan rekenen: hij scoorde zowel bij jong als oud, bij man en vrouw en ook bij de evangelische christenen en zeer rechtse conservatieven in de staat. Bij de voorverkiezingen in 2016 was dat zeker nog niet het geval.

Hoewel het er de schijn van weg kan hebben dat Trump - na twee voorverkiezingen met forse voorsprong - de nominatie nu al binnen heeft, valt dit toch niet zomaar te zeggen.  

"In normale omstandigheden: ja, maar het is een bijzonder raar jaar. Niets is in steen gebeiteld", zegt onze Amerika-correspondent. Hij wijst vooral op allerlei mogelijke rechtszaken tegen Trump. Het zou namelijk kunnen dat de grootste tegenstand voor Trump niet van een partijgenoot komt, maar van het Amerikaanse gerecht.

De oud-president kijkt nog altijd aan tegen een resem rechtszaken. Trump wordt onder meer vervolgd voor zijn rol bij de bestorming van het Capitool begin 2021 en zijn poging om de uitslag van de presidentsverkiezingen te beïnvloeden. De uitkomst van die rechtszaken zou alles op zijn kop kunnen zetten. Tegelijk maakt de controverse rond Trump hem nog populairder bij zijn kiespubliek.