24 urenstaking bij gevangenispersoneel: "Overbevolking onhoudbaar voor werknemers én gedetineerden"

Gisterenavond om 22.00 uur zou minstens 75 procent van het gevangenispersoneel het werk neerleggen voor 24 uur. De actie wordt georganiseerd door het gemeenschappelijk vakbondsfront. De reden? Deze maand zullen er 12.000 gedetineerden in de gevangenissen zitten, zo'n 1.300 meer dan de capaciteit toelaat.  

"Dat zorgt natuurlijk voor de nodige problemen. Gedetineerden moeten op matrassen op de grond slapen. Dat zorgt voor agressie naar het personeel toe", zegt Eddy De Smedt, vakbondsafgevaardigde voor de gevangenissen bij het VSOA. "Het is ook geen humane detentie voor de gedetineerden zelf."

Vannacht is de staking goed verlopen en waren er geen incidenten, aangezien de gedetineerden nog op cel zitten. Maar de dagplanning ziet er anders uit. "De verschillende activiteiten zoals opleidingen, sport en bezoekmomenten zullen niet doorgaan. We gaan naar een minimumdienstverlening", legt De Smedt uit.

Gedetineerden zullen hun verzorging, medicatie en eten nog krijgen, maar of er bijvoorbeeld tijd is voor een wandeling, is heel afhankelijk van instelling tot instelling.  

In de gevangenis van Hasselt bijvoorbeeld, staakt twee derde van het personeel, goed voor 123 werknemers. "Dat is aanzienlijk meer dan anders", zegt gevangenisdirecteur Paul Dauwe. "De overbevolking raakt ons dan ook echt." De gedetineerden zullen wel naar de rechtbank kunnen en mogen voor één uur uit de cel om een luchtje te scheppen. 

Bij de overbevolking in de gevangenissen komt ook nog eens een nijpend personeelstekort. Daarom dat minister van Justitie Paul Van Tigchelt (Open VLD) zijn belofte om extra gevangeniscellen te creëren niet kan nakomen volgens De Smedt. "Er is gewoon niet voldoende personeel voor die extra cellen."

"Wij zijn vragende partij om oude gevangenissen te heropenen, maar het is gewoon niet zo simpel. Zo zal de oude gevangenis van Dendermonde met vertraging heropenen en ook voor de gevangenis in Ieper vinden ze niet voldoende personeel om operationeel te worden."  

Zelfs bij bestaande gevangenissen, zoals die in Haren, zitten ze met een personeelstekort. "Het is daar ook niet eenvoudig om op volle capaciteit te draaien."  

De overbelasting van de gevangenissen zou opgelost worden door de detentiehuizen. Dat zijn inrichtingen waar telkens een klein aantal gedetineerden met korte gevangenisstraffen wordt ondergebracht. "Maar men heeft het brood gesneden voor het gebakken is", zucht De Smedt. "De uitvoering van de korte straffen zit sinds 2022 in de wetgeving, terwijl de detentiehuizen – en het personeel – nog niet in orde zijn."  

Die mensen komen daardoor toch terecht in de gevangenissen, wat mede zorgt voor de overbevolking. "De gedetineerden hebben gewoon geen humane detentie. Er is geen tijd om te werken aan hun re-integratie en dat zorgt voor frustraties, ik begrijp dat."

Ook Hans Claus, gevangenisdirecteur van Oudenaarde vindt dat de focus te vaak op de hoeveelheden ligt, eerder dan op de kwaliteit. "We hebben het altijd over te veel gedetineerden, te weinig cellen. We hebben het zelden over de kwaliteit van de opsluiting. Dat is waar het kalf gebonden ligt."

De gedetineerden geven volgens De Smedt dan ook aan dat ze de situatie niet houdbaar vinden. Zelfs als het Centrale Toezichtsraad Gevangeniswezen oppert dat langdurige stakingen gevaarlijk zijn. "Er zijn niet alleen dreigingen tijdens een staking, zelfs als het personeel voltallig is, zijn er dreigingen."

Kan de staking dan wel voor een oplossing zorgen? "Op kort termijn niet, daarom hebben we bij de onderhandelingen gevraagd om de uitvoering van de korte straffen op te schorten tot er voldoende detentiehuizen zijn en er extra personeel wordt aangeworven." Daar blijven de vakbonden op hameren, net zoals de eis om meer inspanningen te doen om personeel aan te werven en de job eventueel aantrekkelijker te maken.  

Door opnieuw te staken hopen de vakbonden ook dat de aandacht opnieuw gevestigd kan worden op de problematiek. "Wij weten dat de administratie zijn best doet, maar merken ook dat het dweilen is met de kraan open", sluit De Smedt af.