Planten doen tegenwoordig meer en meer aan zelfbevruchting. Dat concluderen Franse wetenschappers na onderzoek bij viooltjes. Die trend is niet zonder gevolgen. "De recentere viooltjes hebben kleinere en minder opvallende kroonbladeren, en produceren ook minder nectar."
Planten doen steeds liever aan "soloseks" (en dat heeft zo zijn gevolgen)
Bij 80 procent van de planten die we kennen wordt de bestuiving door insecten geregeld. Ze lokken de beestjes met hun kleurenpracht en nectar, en voor ze het beseffen hebben die insecten stuifmeel van de vaderplant getransporteerd naar de stamper van de moederplant.
"Alles in de natuur is erop gericht om aan kruisbestuiving te doen. Dat is een groot voordeel voor de genetische diversiteit", beaamt Koen Es van Plantentuin Meise in "Nieuwe feiten" op Radio 1.
Maar er zijn ook een aantal plantensoorten die naast kruisbestuiving aan zelfbestuiving kunnen doen. Paardenbloemen of viooltjes, bijvoorbeeld. Daar komt zelfs geen stuifmeel aan te pas. "De zaadjes van de volgende generatie bevatten alleen het genetisch materiaal van de moederplant. Het is eigenlijk een soort van kloning."
Steeds meer planten doen aan 'soloseks' (en dat heeft zo zijn gevolgen)
"Het is eigenlijk een valschermmechanisme: als de bestuiving niet voltrokken kan worden, zijn planten veerkrachtig genoeg om zich aan te passen en aan zelfbestuiving te doen. Beter dat, dan verdwijnen", klinkt het.
Maar die "noodoplossing" komt de laatste tijd veel vaker voor, blijkt uit Frans onderzoek.
Viooltjes gaan steeds vaker solo
De wetenschappers lieten zaden van het akkerviooltje uit verschillende jaartallen ontkiemen en groeien. Uit de jaren 90, de jaren 2000 en recente exemplaren uit 2021.
Die waren steeds afkomstig uit dezelfde regio. "Om en rond die regio waren de bestuivers afgenomen. De wetenschappers wilden weten wat dat na een aantal generaties heeft teweeggebracht."
Uit genetische analyse blijkt dat de zelfbevruchting van die populatie viooltjes sinds de jaren 90 met 27 procent is toegenomen. Een gevolg van de afname van het aantal bestuivers, concluderen de onderzoekers. "Dat is snel in evolutionaire termen", zegt Es.
Minder opsmuk
Maar die toename aan "soloseks" is niet zonder gevolgen. "De recentere viooltjes hebben kleinere en minder opvallende kroonbladeren, en produceren ook minder nectar." Daardoor trekken ze minder insecten aan. "Ze gaan geen energie meer steken in iets wat niet meer nodig is."
Evolutie gebeurt elke dag, en het kan ook weer de andere richting uitgaan
Koen Es, plantkundige van Plantentuin Meise
Het lijkt een verontrustende trend. Als die planten minder bestuivers aantrekken door een initieel tekort aan bestuivers, gaan die insecten dan in de toekomst niet uit de boot vallen?
Maar Es ziet het vooral als een teken van de veerkrachtigheid van de natuur. "Evolutie gebeurt elke dag, en het kan ook weer de andere richting uitgaan. Planten en dieren kunnen zich enorm snel aanpassen aan milieuveranderingen."
Meer weten?
