Vanavond start opnieuw 24 urenstaking in de Belgische gevangenissen: "We werken al 30 jaar boven onze capaciteit" 

"De staking valt voor het grootste gedeelte op 12 januari want deze maand moeten we ook de 12.000e gedetineerde herbergen", zegt Eddy De Smedt van VSOA. "De overbevolking doet de gevangenissen uit hun voegen barsten en dat betekent onmenselijke leefomstandigheden voor onze gedetineerden."

De totale bevolking van de Belgische gevangenissen zit rond de 12.000 personen, of zowat 1.300 meer dan de capaciteit toelaat. Voor de vakbonden zijn de oplossingen die de overheid voorstelt "na twee jaar nog steeds niet voldoende". Daardoor moet het personeel werken in "onaanvaardbare omstandigheden" en de gedetineerden leven daardoor in "erbarmelijke levensomstandigheden".

De stakingsbereidheid is groot, klinkt het bij de vakbonden. Ook in de gevangenis van Oudenaarde. "Dat is altijd zo geweest", zegt Hans Claus in "De ochtend" op Radio 1. Hij is directeur van de Oost-Vlaamse gevangenis. Maar zelf deelnemen aan de actie doet hij niet. "Ik heb een levenslang engagement om te werken met mensen die niemand anders wil, de gedetineerden. Ik zal dat vandaag ook doen."

Maar hij heeft wel begrip voor de staking. "Ik kan het goed begrijpen, maar voor een directeur is het nooit prettig om met een staking geconfronteerd te worden. Met de versterking van de politie moeten we dan de boel beredderen."

Het is nodig om de problematiek in de gevangenissen onder de aandacht te houden, zegt Claus. "Welk instituut werkt nu al 30 jaar boven zijn capaciteit? Ik vraag me af of we vandaag over de problemen in de gevangenis zouden spreken als er geen staking gepland zou zijn."

Ook in Oudenaarde is overbevolking een probleem. "We zitten met 170 gedetineerden voor 130 plaatsen. Dat is te veel. Nationaal gezien, halen we 12.000 gedetineerden. Toen ik begon in 1986 waren er 6.500 gedetineerden", zegt Claus.

"Vroeger was de regel: één man, één cel. Dat was de kern van het systeem", zegt Claus. Maar dat is nu eerder de uitzondering, dan de regel, klinkt het. Vandaag zitten vaak twee tot drie gedetineerden in één cel, aldus Claus. "Ik zal de gevangenis slechter verlaten dan dat ik ze gevonden heb. De gebouwen, de leefomstandigheden, werkomstandigheden... alles gaat achteruit", zegt Claus.

De staking van vanavond is de eerste van het jaar, maar de afgelopen jaren werd er vaker fors geprotesteerd vanwege de gebrekkige kwaliteit van de detenties. "Het probleem blijft hetzelfde. De stakingen tonen dat we al 30 jaar, minister na minister, aan de oppervlakte van de problemen zijn gebleven."

Volgens Claus ligt de focus te vaak op de hoeveelheden, eerder dan op de kwaliteit. "We hebben het altijd over te veel gedetineerden, te weinig cellen. We hebben het zelden over de kwaliteit van de opsluiting. Dat is waar het kalf gebonden ligt."

De kwaliteit verbeteren doe je door écht met de gedetineerden te werken en te focussen op re-integratie in onze samenleving, stelt Claus. "We zien het in de detentiehuizen van Kortrijk en Vorst. Het personeel dat er werkt, is tevreden omdat ze resultaat zien en écht met de mensen kunnen werken. In de detentiehuizen doen ze hun job liever."

Detentiehuizen zijn inrichtingen waar telkens een klein aantal gedetineerden met korte gevangenisstraffen wordt ondergebracht. Maar de detentiehuizen die er nu zijn, zitten vol, klinkt het bij Claus.

Daardoor komen gedetineerden met korte straffen in de gevangenissen terecht. "Er gaat zoveel stuk tijdens die korte detenties. Na een paar maanden staat men er erger voor dan wanneer men binnenkwam."

Net omwille van die redenen werden de meeste korte straffen tot voor kort vaak omgezet in elektronisch toezicht. Maar in 2022 heeft de federale regering beslist om korte straffen, van drie jaar of minder, dan toch uit te voeren. "Men heeft daarmee eigenlijk voor een stuk de kar voor het paard gespannen", zegt Claus.

Alleen met extra cellen en extra gebouwen zullen de problemen in de gevangenissen niet aangepakt worden, zegt Claus. "Het is heel duidelijk dat bijbouwen niet de oplossing is. We bouwen al 15 jaar bij. Het zorgt voor een aanzuigeffect. Dat merken we in het geval van Brusselse gedetineerden in de nieuwe gevangenis van Haren", zegt hij.

"We zitten er nu al boven de capaciteit van Haren. Nu zijn we genoodzaakt om de gevangenis in Sint-Gillis - die we absoluut wilden verlaten - toch in werking te houden."

Om de problemen aan te pakken moet er volgens Claus een masterplan gemaakt worden voor kleinschalige detentie, waar ruimte is voor kwalitatieve dienstverlening. "Zo'n plan moet opgemaakt worden voor een periode van 20 tot 30 jaar. Zolang heeft men nodig om een belangrijke switch te maken, maar dan moet men van de dagjespolitiek af", aldus Claus.