In Taiwan worden parlements- en presidentsverkiezingen gehouden. Dan gaat het steevast over de gespannen relaties met het Chinese vasteland. Voor oppositiepartij Kwomintang gaan de verkiezingen zelfs over "een keuze tussen oorlog en vrede". Ook al zijn veel Taiwanezen daar bezorgd over, ze liggen ook en vooral wakker van binnenlandse thema's, zoals de economie, de levensduurte en de hoge huizenprijzen.
Taiwan kiest nieuwe president terwijl China en VS met argusogen meekijken: dit staat op het spel
Freek Willems
Gepubliceerd:
Hoewel er ook parlementsverkiezingen worden gehouden, gaat de meeste aandacht - vooral in de internationale media - naar de presidentsverkiezingen. De Taiwanezen moeten een opvolger aanduiden voor Tsai Ing-wen van de Democratisch Progressieve Partij (DPP), die twee opeenvolgende ambtstermijnen aan de macht was.
Wie zijn de belangrijkste presidentskandidaten?
Drie politici maken kans om de volgende president van Taiwan te worden. Lai Ching-te, ook wel bekend als William Lai, van de regerende Democratisch Progressieve Partij ligt op kop in de peilingen, al is het verschil met de andere kandidaten klein. Lai is een voormalige arts en is momenteel vicepresident.
Zijn grootste uitdager is Hou Yu-ih van de Kwomintang (KMT), een voormalige politieagent. De KMT is de traditionele machtspartij in Taiwan en leverde het grootste deel van de voorbije 75 jaar de president, doorbroken door twee periodes van acht jaar met een president van de DPP (2000-2008 en 2016-2024).
De derde kanshebber is Ko Wen-je van de Volkspartij van Taiwan (TPP). Hij is een voormalige arts en hoogleraar en wordt daarom "professor Ko" genoemd. Ko Wen-je was tot 2022 burgemeester van Taipei en wordt door sommige analisten als een anti-establishmentkandidaat, maar ook als een populist omschreven.
Waarover gaan deze verkiezingen?
Taiwanese verkiezingen gaan steevast over de relaties met China - zeker voor de buitenwereld. De toekomst van Taiwan als de facto onafhankelijke staat is meer dan ooit de inzet van deze verkiezingen. Dat komt onder meer door de steeds gespierdere taal van de Chinese overheid in Peking. Die beschouwt Taiwan als een afvallige provincie die opnieuw ingelijfd moet worden.
De Chinese president Xi Jinping droomt er luidop van om Taiwan met het vasteland te herenigen, naar eigen zeggen het liefst vreedzaam, maar met gewapend geweld als het niet anders kan. En dat uiterlijk tegen 2049, een symbolische datum, want dan zal de Chinese Volksrepubliek haar 100-jarige bestaan vieren.
Taiwan, of de "Republiek China": een woordje uitleg
Het eiland Taiwan ligt op zo'n 180 kilometer van het Chinese vasteland en telt zo'n 23 miljoen inwoners. Eigenlijk is het een eilandengroep. Dicht bij het vasteland liggen nog enkele eilandjes die tot Taiwan behoren.
Taiwan is een vreemde eend in de bijt, die een woordje uitleg vergt. Hoewel Taiwan een eigen regering, leger, munt, paspoort en vliegtuigmaatschappij heeft, wordt het niet erkend door de Verenigde Naties als onafhankelijke staat. Taiwan ziet zichzelf nog altijd als het echte China, de officiële naam is overigens de "Republiek China", maar voor de meeste landen kan er maar één China zijn, met name de Volksrepubliek China, geregeerd door de Communistische Partij.
Voor die tweespalt moeten we 75 jaar terug in de tijd. De Chinese Nationalistische Partij of Kwomintang verloor toen de burgeroorlog van het communistische leger van Mao Zedong. Partij en bijhorend leger vluchtten toen naar Taiwan.
Kwomintang-leider Chiang Kai-shek installeerde op het eiland een regime met fascistische trekjes. De repressie duurde tot eind jaren 80. Sinds de jaren 90 is Taiwan geëvolueerd naar de volwaardige democratie die het vandaag is.
De Kwomintang droomde er destijds van om vanuit Taiwan het Chinese vasteland opnieuw te veroveren en de communisten van de macht te verdrijven. 75 jaar communistisch bestuur heeft geleerd dat zoiets vandaag de dag onrealistisch is. Intussen is Taiwan meer en meer geëvolueerd naar een in wezen onafhankelijk land met een eigen Taiwanese identiteit.
Opvallend is dat net de Kwomintang vandaag de dag voor warmere relaties met de Chinese Volksrepubliek pleit en de DPP een onafhankelijkere koers wil varen.
Onder de huidige presidente Tsai Ing-wen van de DPP, die de soevereiniteit van Taiwan verdedigt, zijn de relaties tussen Taiwan en de Chinese regering verzuurd. Denk maar aan het bezoek van de Amerikaanse politica Nancy Pelosi aan Taiwan in 2022. Peking schorste onder Tsai Ing-wen alle formele communicatie met Taipei op en laat ook geregeld de spierballen rollen, door militaire oefeningen rond het eiland of door het Taiwanese luchtruim te schenden.
Volgens de KMT stelt de DPP zich veel te agressief op tegen Peking. De oppositiepartij houdt de Taiwanezen zelfs voor dat deze verkiezingen een "keuze tussen oorlog en vrede" zijn. Kiezen voor de kandidaat van de DPP, zal Taiwan op de weg naar gevaar en onzekerheid brengen, is de boodschap.
De KMT pleit daarentegen voor meer samenwerking met Peking. Al liet ook presidentskandidaat Hou Yu-ih verstaan dat hij tegen een hereniging is zoals Xi die ziet en "Taiwans democratische systeem en vrijheden altijd zal beschermen".
Het is een moeilijke evenwichtsoefening voor de Kwomintang. De partij wil nauwere banden met Peking, maar beseft ook dat steeds meer Taiwanezen zich van het vasteland afkeren en trots zijn op hun unieke Taiwanese identiteit. Om opnieuw aan de macht te komen, moet de KMT ook die kiezers aan boord houden.
Meer dan China alleen
De keuze voor een kandidaat van de DPP of de KMT zou dus grote gevolgen kunnen hebben voor de toekomstige relaties met Peking (zie verder). Maar hoewel heel wat Taiwanezen bezorgd zijn over de oplopende spanningen met het vasteland, gaan deze verkiezingen over veel meer dan dat.
Veel Taiwanezen liggen namelijk vooral wakker van binnenlandse thema's, zoals de economie, de stijgende levensduurte, jobs en de hoge huizenprijzen. Vooral bij jonge kiezers is dat laatste thema belangrijk, merkt China-correspondente Leen Vervaeke op in de Nederlandse Volkskrant .
Het zijn thema's waar vooral de derde kandidaat, "professor Ko" van de TPP, op focust. Of hij er de verkiezingen mee kan winnen, is minder zeker. Feit is wel dat veel Taiwanezen vinden dat hun land erop achteruit gaat. Hoe meer de verkiezingen daar over gaan en niet over China, hoe beter de TPP zal scoren, is de verwachting. Veel jonge kiezers willen ook eens iets anders na decennia van KMT- en DPP-bestuur en zien in Ko Wen-je de geknipte kandidaat om verandering te brengen.
Hoe kijkt China naar deze verkiezingen?
Als het over China en Taiwan gaat, duikt vaak de term "status quo" op. Die houdt in dat alles blijft zoals het nu is: Taiwan is geen echte onafhankelijke staat, maar maakt ook geen deel uit van China en bestuurt zichzelf. Uit peilingen blijkt dat een grote meerderheid van de Taiwanezen voor dat status quo is. Slechts een kleine groep wil echt onafhankelijk zijn, een nog kleinere groep pleit voor hereniging.
Internationaal bestaat er eensgezindheid dat dat status quo het best behouden blijft. Ook de belangrijkste politieke partijen in Taiwan vinden dat de beste oplossing voor Taiwan. Al vullen ze dat dus wat anders in. De DPP wil zich onafhankelijker opstellen, de KMT wil betere relaties met Peking dan nu het geval is en de TPP kiest voor een tussenweg.
Onruststoker
De grote vraag is hoe China zich de komende jaren zal opstellen. Als Lai van de DPP president wordt, zouden de spanningen nog verder kunnen oplopen. De Chinese regering beschouwt hem als een separatist en onruststoker en verdenken hem ervan dat hij onafhankelijkheid nastreeft, wat Lai zelf ontkent. Als reactie op zijn eventuele overwinning zou China bijvoorbeeld de militaire druk kunnen opvoeren in de Straat van Taiwan, de zeestraat tussen het eiland en het vasteland en de facto een blokkade invoeren.
Oplopende spanningen tussen China en Taiwan kunnen ook grote gevolgen hebben voor de internationale economie. Om te beginnen is de Straat van Taiwan een zeer belangrijke handelsroute. Taiwan is daarnaast ook het land waar de meest geavanceerde halfgeleiders geproduceerd worden, elektronische chips die tegenwoordig in zowat elk toestel gebruikt worden. 90 procent van die zeer geavanceerde halfgeleiders wordt in Taiwan geproduceerd. Als de bevoorrading ervan in het slop geraakt, kan dat de hele wereldeconomie in gevaar brengen.
Sommige experten verwachten echter dat William Lai zich als president veeleer gematigd zal opstellen. Toch maakt de Chinese regering er geen geheim van dat ze liever Hou Yu-ih van de KMT als nieuwe president ziet. Peking voerde de voorbije weken de druk op de Taiwanezen op om toch maar voor de "juiste kandidaat" te stemmen.
En wat als Hou Yu-ih wint? Dan zou hij "het misschien wel op een akkoord kunnen gooien met China, een niet-aanvalsverdrag waardoor de banden met China veel meer aangehaald worden dan nu het geval is", zegt VRT NWS-journalist Tom Van de Weghe, die vanuit Taiwan verslag uitbrengt van de verkiezingen.
Maar sommige experten wijzen er op dat China dan misschien wel tijdelijk wat minder hoog van de toren zal blazen, maar uiteindelijk toch nog altijd de controle over Taiwan zal willen.
Geen oorlog op korte termijn
Al lijkt de kans op een oorlog op korte termijn klein. De regering in Peking heeft momenteel andere katjes te geselen, is de algemene analyse. De Chinese economie gaat namelijk door een moeilijke periode en zo'n oorlog zou ook voor China een hoge kostprijs hebben. China heeft er op dit moment meer bij te verliezen dan te winnen, menen experten. Een oorlog met Taiwan dreigt de economische relaties met het Westen in gevaar te brengen, terwijl China het Westen op economisch vlak nodig heeft.
En de Verenigde Staten? Die vrezen dat als de Kwomintang opnieuw aan de macht komt, China steeds meer te zeggen zal krijgen over Taiwan. Al maakt de regering-Biden zich naar verluidt ook zorgen over Lai als president. Net als veel andere landen erkent de VS Taiwan niet, maar de Amerikaanse regering verschaft het eiland wel aanzienlijke militaire steun. Met Lai aan het hoofd, dreigen de spanningen met China op te lopen en dan komt op een dag misschien wel het moment dat ook de VS openlijk kant zal moeten kiezen.
Wordt Taiwan het nieuwe Oekraïne?
