Hoe het bezoek van De Croo en Lahbib aan China gepaard gaat met strikte veiligheidsmaatregelen

Premier Alexander De Croo (Open VLD) is in China aangekomen voor een officieel bezoek. Hij is daar samen met minister van Buitenlandse Zaken Hadja Lahbib (MR), die eerder al in Shanghai was. Samen zullen zij niet alleen de Belgische belangen vertegenwoordigen, met het Belgische voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie houdt de delegatie ook de Europese belangen in het oog. 

De Belgische delegatie zal het hebben over "alles wat de relatie met China aangaat". Op de agenda staan onder meer een bezoek aan de Verboden Stad in Peking en een ontmoeting met de Chinese president Xi Jinping.

Het is intussen al acht jaar geleden dat een Belgische premier naar China trok. In 2016 bracht toenmalig premier Charles Michel (MR) een officieel bezoek aan het land. In Peking schudde hij de hand met Xi, werden zo'n 20 akkoorden getekend en riep Michel op om "de relatie tussen China en België verder te versterken".

Deze ontmoeting vindt in een bredere, meer gespannen situatie plaats. China is de laatste decennia uitgegroeid tot een wereldmacht, heeft de tweede grootste economie ter wereld en neemt een steeds assertievere houding aan op het wereldtoneel. Onlangs beschreef premier De Croo China nog tegelijk als een partner, concurrent én rivaal, wat in de lijn ligt met het Europese en Amerikaanse standpunt.

België verzet zich binnen de Europese context al langer tegen bepaalde praktijken van de Chinese machthebbers. Als nieuwe voorzitter van de Raad is het niet ondenkbaar dat sommige hete hangijzers zullen worden besproken.

Denk daarbij aan de bedreigingen die China uit richting het eiland Taiwan. China beschouwt het eiland als een opstandige provincie die onlosmakelijk verbonden is met het Chinese vasteland. Xi gaf al aan dat hij Taiwan koste wat het kost met China zal herenigen. Hij hoopt daarvoor een diplomatieke oplossing te vinden, al schuwt hij een militaire invasie niet.

Zaterdag vinden in Taiwan presidentsverkiezingen plaats. China hoopt dat Hou Yu-ih van de Kwomintang (KMT) wint, omdat die meer openstaat voor gesprekken met en toenadering tot de Communistische Partij. Zijn tegenstrever Lai Ching-te van de Democratische Progressieve Partij (DPP) staat voor een meer onafhankelijke Taiwanese identiteit. 

Ook de mensenrechtensituatie in de Chinese autonome regio Xinjiang leidt tot internationale kritiek. In een poging om de regio meer "Chinees" te maken, sluit de Chinese overheid de Oeigoeren en andere etnische groepen in dat gebied massaal op in "heropvoedingskampen". Daar worden de Oeigoeren gedwongen om de eigen cultuur los te laten.

In die kampen moeten de gevangenen ook dwangarbeid uitvoeren. Verschillende landen, waaronder de Verenigde Staten en Canada, hebben al sancties ingevoerd om de import van producten uit Xinjiang te weren. De Europese Unie heeft nog geen verbod kunnen doorvoeren, al ligt een plan wel op tafel.

Daarnaast is er nog de zaak-Creyelman. Enkele weken geleden kwam het verhaal nog naar buiten dat voormalig senator Frank Creyelman (Vlaams Belang) drie jaar als informant diende voor de Chinese overheid. Ook zijn broer Steven Creyelman en Filip Dewinter, beide partijgenoten, werden in dat dossier bij naam genoemd. Die eerste besloot zich terug te trekken uit de Kamercommissie Legeraankopen. 

"Het kan niet dat ons democratisch bestel op die manier gemanipuleerd zou worden", reageerde De Croo op die affaire. Hij wil de zaak ook aankaarten tijdens zijn bezoek.

Dat is niet het enige voorbeeld van Chinese spionagepraktijken in ons land. In oktober 2023 besloot de Belgische Staatsveiligheid om meer onderzoek te doen naar het logistiek centrum van de Chinese webwinkel Alibaba, nabij de luchthaven van Luik. Het bedrijf zou namelijk gegevens doorspelen aan de Chinese autoriteiten, "die de data kunnen gebruiken voor andere doeleinden". Een verwijt dat wereldwijd ook over de bedrijven van Huawei en TikTok te horen valt.

Er is dan ook sprake van enig wantrouwen bij De Croo en zijn entourage. Dat blijkt al meteen uit de voorzorgsmaatregelen die VRT-journaliste en China-experte Veerle De Vos heeft meegekregen van de Dienst Staatsveiligheid. Zij zal de Belgische delegatie volgen tijdens het bezoek aan China. 

"In het verleden waren Belgische delegaties al het slachtoffer van hacking tijdens een bezoek aan China", zegt De Vos. "In 2019 vond een handelsmissie plaats met onder meer prinses Astrid en Didier Reynders. Nadien is een schandaal uitgebroken omdat verschillende telefoons van delegatieleden waren gehackt."

"Ook recent was er nog een voorbeeld van hacking. Een West-Vlaamse handelsmissie ging naar China om 400 jaar Ferdinand Verbiest te vieren. Nadien liet een van de deelnemers weten dat hij problemen had met zijn telefoon. Telefoonhacking is dus schering en inslag in China." 

Belgische politici en bestuursleden zijn dan ook een gegeerd doel voor hackers. Onze hoofdstad is de thuisbasis van verschillende belangrijke instellingen, zoals de NAVO en de Europese Unie. Via telefoonhacking kunnen andere partijen kostbare informatie en gegevens verzamelen.

"Als journalist heb ik verschillende instructies gekregen om mijn gegevens beter te beschermen", laat De Vos voor vertrek weten. "Vroeger kreeg ik op het hart gedrukt om voorzichtig te zijn, maar het is de eerste keer dat ik in zulke mate preventierichtlijnen krijg voor een reis naar China."

Als woordvoerder van de Dienst Staatsveiligheid benadrukt Peter Gorlé echter dat de voorzorgsmaatregelen niet nieuw zijn. "Wij zetten tijdens handelmissies en staatsbezoeken al langer in op sensibilisering. Wat de journaliste nu meemaakt en als instructies meekrijgt, behoort tot een reeks voorzorgsmaatregelen die wij al jaren gebruiken."

"In onze preventie-analyses maken wij een onderscheid tussen landen die een groter of kleiner veiligheidsrisico inhouden. Die informatie is ook te vinden op onze website, in de vorm van een security passport. In China bestaat het risico op spionage, maar de voorschriften zijn dus niet specifiek voor deze reis naar China opgesteld." Gorlé benadrukt ook dat de preventiemaatregelen geen verband houden met de zaak-Creyelman. 

China is dus niet het enige land waar een risico op datalekken en telefoonhacking bestaat. Hoewel de woordvoerder van Staatsveiligheid geen andere namen wilde noemen, zouden de veiligheidsmaatregelen volgens onze bronnen ook voor enkele NAVO-landen gelden, zoals in Turkije, Roemenië en Litouwen.