Hoe stem je geldig? En is dat in jouw gemeente elektronisch of op papier?

Eerst even dit: elke partij die deelneemt aan een verkiezing, moet daarvoor een lijst indienen. Op die lijst zie je welke kandidaten er voor die partij opkomen in jouw gemeente of provincie. Het zijn ook die lijsten die je zal zien in het stemhokje en waar je dus een keuze uit zal moeten maken. 

Voor elke verkiezing mag je enkel stemmen uitbrengen binnen één lijst. Als je vandaag gaat stemmen voor de gemeente- of provincieraadsverkiezingen, mag je uiteraard voor elk van die 2 verkiezingen voor een andere partij kiezen als je dat wil. Binnen 1 verkiezing mag je echter niet stemmen voor (kandidaten van) verschillende lijsten. 

Wanneer je stemt op een bepaalde lijst (een lijststem) en tegelijk ook op een of meerdere kandidaten van diezelfde lijst, dan zal de lijststem niet meetellen. De voorkeurstemmen voor de kandidaten worden wél meegeteld. 

Wat niét mag: stemmen op meerdere lijsten of stemmen op kandidaten van verschillende lijsten. Doe je dat wel, dan is je stem ongeldig en wordt ze niet meegeteld. 

Neem altijd je identiteitskaart en je uitnodigingsbrief of oproepingsbrief mee.

Normaal gezien heb je je uitnodigingsbrief ontvangen via de post. Is dat niet het geval? Dan kan je bij de gemeentediensten een nieuw exemplaar krijgen.

Ook als je je uitnodigingsbrief hebt verloren, kan je bij de gemeente terecht voor een duplicaat. Dat kan vandaag nog, want de gemeentehuizen zijn open. Zo'n duplicaat is overigens gratis.

Strikt genomen heb je die uitnodigingsbrief niet nodig, enkel een identiteitskaart. Maar je moet natuurlijk wel weten bij welk stembureau je moet gaan stemmen. En wie met volmacht stemt, heeft die oproepingsbrief wél nodig, want die moet afgestempeld worden, als bewijsdocument.

In zowat de helft van de Vlaamse gemeenten en alle Brusselse gemeenten wordt er elektronisch (op de computer) gestemd. In de andere helft van de Vlaamse gemeenten gebeurt het op papier. 

Op deze kaart ontdek je hoe er in jouw gemeente wordt gestemd:

Je stem is ongeldig wanneer je over verschillende lijsten heen hebt gestemd. Per verkiezing moet je namelijk binnen 1 en dezelfde lijst blijven om geldig te stemmen. 

Daarnaast is een stem ook ongeldig als het stembiljet kan verraden dat het van jou is. Denk onder meer aan stembiljetten:

• waarop een tekening, teken of boodschap staat

• waarop bepaalde zaken zijn doorstreept

• waarvan de vorm of afmeting veranderd zijn

• die gescheurd zijn

• die een voorwerp binnenin bevatten

Bij alle verkiezingen kan je ook blanco stemmen. In dat geval stem je voor geen enkele lijst of kandidaat. 

Die blanco stemmen worden wel geteld, maar er wordt simpelweg geen rekening mee gehouden bij de zetelverdeling tussen de partijen. Ze worden dus volledig genegeerd. 

Vaak wordt gedacht dat die blanco stemmen naar de grootste partij gaan, maar dat klopt dus niét. 

Ben je je uitnodigingsbrief verloren? Dan kan je een kopie afhalen bij je gemeentebestuur. Het gemeentebestuur is open op de dag van de verkiezing tot de sluiting van de stembureaus.

Sommige gemeenten bieden een digitale versie aan via eBox.

Heb je je vergist? Zeg dat dan aan de voorzitter van het stembureau. Die geeft je dan een nieuwe chipkaart (bij elektronische stemmen) of stembiljet (bij stemmen op papier). Daarna kan je opnieuw het stemhokje ingaan. 

Let op: een nieuwe stem uitbrengen kan enkel als je stem nog niet is ingediend. De chipkaart mag dus nog niet zijn gescand (bij elektronisch stemmen) of het stembiljet mag nog niet in de stembus zitten (bij stemmen op papier). 

De stemming is anoniem en geheim. Volgens sommigen betekent dat dat stemfies, een foto van jezelf in het stemhokje met je uitgebrachte stem zichtbaar in beeld, verboden zijn.

Maar bij eerdere verkiezingen was daar discussie over. Juristen wezen er toen op dat het geheim van de stemming een recht is en geen plicht. Je bent dus niet verplicht om je stem geheim te houden, maar anderen mogen jouw stem niet bekendmaken.

Een foto maken buiten het stemhokje, bijvoorbeeld wanneer je je stembrief afgeeft, is wel verboden. En je mag ook niets doen wat de stembusgang kan vertragen.

In Vlaanderen hoef je niet te gaan stemmen én hoef je zelfs niet meer naar het stembureau te gaan. In plaats van opkomstplicht heeft iedereen die mag gaan stemmen voor de lokale verkiezingen nu stemrecht. 

Je kan ook kiezen om voor 1 van de 2 verkiezingen een stem uit te brengen. Bijvoorbeeld wel voor de gemeenteraadsverkiezingen, maar niet voor de provincieraadsverkiezingen.

Opgelet: in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en Wallonië moet je wél nog altijd naar het stembureau gaan. Inwoners van Brussel en Wallonië zullen dus wel nog een oproepingsbrief krijgen.