Een onlinepeiling – waarbij mensen kunnen kiezen tussen Israël of Palestina – wordt gedeeld met de boodschap dat Google Maps het resultaat zal gebruiken om te bepalen welke naam het gebied zal krijgen. Dat klopt niet. Google heeft niets met de peiling te maken. Een bedrijf uit Litouwen gebruikt de polariserende website om meer internetverkeer – en dus bezoekers – te lokken. Er kunnen ook stemmen gekocht worden.
CHECK – Neen, Google Maps houdt geen peiling "Israël vs Palestina", Litouws bedrijf probeert wel geld te slaan uit website
In het kort
Wat? Via sociale media en WhatsApp delen mensen een link naar een website waar een stem uitgebracht kan worden voor Israël of Palestina. Daarbij vermelden sommigen dat Google Maps of Google Earth de peiling zal gebruiken om de naam voor het gebied te bepalen.
Maar? De peiling staat helemaal los van Google. Meer nog, de polariserende website is sinds enkele jaren in handen van iemand in Litouwen. Op de website staat een advertentie naar een bedrijf. Dat bedrijf beheert ook andere gelijkaardige peilingen online. Er zijn sterke vermoedens dat het Litouwse bedrijf de peiling gebruikt om meer bezoekers naar zijn website te lokken. Bovendien levert de peiling mogelijk zelfs geld op, want mensen kunnen ook stemmen kopen via kredietkaart of PayPal.
"Stem voor Israël om op Google Maps te blijven", postte iemand begin januari in het Engels op X. "Israël of Palestina. Welke kant steun je?", klinkt het. De vraag wordt gevolgd door een link naar een website. Op die website krijgen mensen een peiling met twee keuzes voorgeschoteld: Israël of Palestina.
De link wordt op sociale media verspreid, maar wordt ook gedeeld via WhatsApp. Daarom is het niet makkelijk om in te schatten hoe sterk de peiling de ronde doet. Afgaand op de cijfers die de website zelf meegeeft, lijken er dagelijks ongeveer een 5.000-tal stemmen bij te komen.
Of die cijfers kloppen, kunnen we niet verifiëren. Op dinsdag 9 januari 2024 om 14.41 uur telde de website naar eigen zeggen 2.916.899 uitgebrachte stemmen. Maar die zijn niet allemaal van de laatste dagen.
Het verhaal is immers niet nieuw, maar krijgt de laatste tijd wel opnieuw veel meer aandacht, zeggen de Israëlische factcheckers van FakeReporter . Zij verwijzen naar een factcheck uit 2017 die zegt dat er toen ook al valse WhatsApp-berichten circuleerden met de boodschap dat Google een peiling organiseerde over de keuze tussen Israël en Palestina. Er werd gewaarschuwd voor een mogelijke hacking-techniek.
Volgens de factcheckers van Snopes gaat het verhaal zelfs al mee van 2014. "Midden 2014 zagen we deze oproep om te stemmen voor Israël-Palestina, op vraag van Google Earth, al verschijnen", klinkt het. "Dat gebeurde te midden van een gewapend conflict tussen Israëlische troepen en Hamas-militanten. Het enige doel van deze vermeende 'peiling' was om verkeer naar de website te leiden."
Geen link met Google
Vandaag doet het verhaal opnieuw de ronde. Maar ook anno 2024 heeft Google niets met de peiling te maken.
"Deze beweringen zijn onjuist", mailt het bedrijf naar de redactie van VRT NWS. "Google Earth vraagt geen publieke stemmen over de naamgeving van welk land of gebied dan ook, en heeft geen banden met de website waarnaar wordt verwezen."
"We blijven neutraal in geopolitieke debatten en streven ernaar de wereld objectief weer te geven. We doen dit door gegevens te raadplegen van een breed scala aan wereldwijde cartografische autoriteiten, waaronder externe leveranciers van kaarten, ISO 3166, de Verenigde Naties, de Unicode Common Locale Data Repository en anderen."
Op de Help-pagina van Google Maps wordt bovendien uitgelegd hoe landsnamen en betwiste gebieden worden aangeduid. Van peilingen is geen sprake. Op de website van de peiling zelf wordt overigens niets gezegd over Google Maps of Google Earth.
De naam "Palestina" of "Palestijnse gebieden" wordt momenteel niet genoemd door Google Maps, er wordt enkel gesproken over de Westelijke Jordaanoever en over de Gazastrook. Op welke concrete elementen Google zich baseert om Palestina momenteel niet op de kaart te zetten, is niet duidelijk. Daar kregen we geen duidelijk antwoord op. Enkele jaren geleden stelden we dezelfde vraag, maar ook zonder resultaat.
Wie zit er achter de website?
In tegenstelling tot wat beweerd wordt door mensen die de link delen, hebben Google Maps of Google Earth dus niets te maken met de peiling. Maar wie dan wel? We nemen een kijkje achter de schermen van de website.
Het eerste wat opvalt, is dat "Israël vs. Palestina" niet de enige peiling is die de website aanbiedt. Mensen kunnen ook kiezen voor andere polariserende conflicten, zoals "Oekraïne vs. Rusland" of "India vs. Pakistan".
Als we kijken naar de eigenaar van de domeinnaam, dan zien we dat er zeker vanaf mei 2021 - maar de overname was mogelijk tussen 25 december 2017 en 20 mei 2021 - een nieuwe eigenaar van de website was, met name iemand die geregistreerd is in Kaunas, een stad in Litouwen.
De jaren voordien – zeker vanaf 26 juni 2015, maar mogelijk ook ervoor – was de website in het bezit van iemand geregistreerd in het Verenigd Koninkrijk. Ook bij de gelijkaardige websites – zoals "India vs. Pakistan" of "Oekraïne vs. Rusland" – zien we dat de domeinnamen een aantal jaren geleden, namelijk vóór juni 2021, overgenomen werden door iemand uit Litouwen.
De domeinnaam van de "Israël vs. Palestina"-website werd voor het eerst geregistreerd op 28 december 2008. Snapshots van de website die bewaard werden door de Wayback Machine van het Internet Archive staan ons toe om terug te keren tot 31 december 2008. Ook dan al stond er een poll op de website, met als bijschrift in het Engels "deel jouw mening over het conflict in de Gazastrook".
De jaren nadien verandert het uitzicht van de website wel, maar dezelfde peiling blijft aanwezig.
Vanaf 31 december 2018 zien we een ander beeld verschijnen, namelijk een URL-omleiding naar de website biz-catalogs.com. Een URL-omleiding is een techniek om ervoor te zorgen dat een URL-adres je automatisch doorstuurt naar een andere webpagina. In dit geval gaat het om de website van een bedrijf dat contactgegevens van bedrijven wereldwijd verkoopt. Het gaat om een bedrijf uit - jawel - Kaunas in Litouwen.
Dat is opvallend, want het gaat om hetzelfde bedrijf waarvoor reclame wordt gemaakt op de huidige "Israël vs. Palestina"-website. Vanaf 24 mei 2021 zien we hoe de website er ook vandaag ongeveer uitziet. Bovenaan zien we een advertentie die verwijst naar het bedrijf dat contactgegevens verkoopt. In de advertentie staat letterlijk "wordt gesponsord door".
Wat blijkt bovendien? De domeinnaam van de Biz-Catalogswebsite is eigendom van een bedrijf uit Litouwen, namelijk ID Forty Six, UAB. Dat bedrijf bezit op zijn beurt meerdere domeinnamen, zoals onder andere dat van de "Oekraïne vs. Rusland"- en dat van de "India vs. Pakistan"-websites.
Tot slot blijkt dat de peilingwebsite niet enkel adverteert voor Biz-Catalogs. Wie een stem uitbrengt, krijgt daarna ook de optie om stemmen te kopen. Dat kan via kredietkaart of via PayPal.
Behalve het aantrekken van internetverkeer, levert de website met andere woorden mogelijk ook nog rechtstreeks geld op. Volgens het Israëlische mediabedrijf Mako moet er daarom ook gedacht worden aan eventuele fraudetechnieken, maar dat konden we niet verifiëren.
Conclusie
Een onlinepeiling "Israël vs. Palestina" wordt gedeeld met de vermelding dat Google het resultaat zal gebruiken om het gebied te benoemen. Google heeft niets met de peiling te maken, we beschouwen dit daarom als onwaar.
De website is zeker sinds 2021 - mogelijk al vroeger - eigendom van iemand in Kaunas in Litouwen. Op de website staat een advertentie naar een bedrijf dat in dezelfde stad geregistreerd is.
Dat bedrijf heeft ook nog andere gelijkaardige polariserende peilingen online staan. De website "Israël vs. Palestina" linkt ook naar die peilingen.
Er zijn dus sterke vermoedens dat het bedrijf uit Litouwen de polariserende peiling gebruikt om meer internetverkeer – en dus bezoekers – te lokken.
Mogelijk levert de website ook zelf geld op, want mensen kunnen er stemmen kopen.
Dit artikel is geschreven op basis van de beschikbare informatie op de datum van publicatie.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network .
