Sigaretten, bontmantels en een tikje excentriek: Margrethe II vaart altijd al haar eigen koers

Margrethe wordt op 15 april 1940 geboren als oudste dochter van koning Frederik IX, die bekendstaat als eigenzinnig. Hij verlooft zich oorspronkelijk met de Griekse prinses Olga, maar die relatie houdt geen stand. Best opzienbarend, want we spreken over 1922 en Frederik is de troonopvolger. Het zou tot 1935 duren voor hij zich nog eens waagt aan een verloving. Deze keer met succes en met de 11 jaar jongere Ingrid van Zweden.   Als kroonprins is Frederik actief in de marine en hij krijgt er een voorliefde voor tatoeages. Hij loopt er niet mee te koop, maar negen tattoos sieren de "matrozenkoning". Een aantal tekeningen zou hij laten zetten in Nyhavn. Toen een gevaarlijke buurt vol prostituees in Kopenhagen. (Een vos en een anker, bekijk hier de tattoos van Frederik IX van Denemarken.)

Frederik IX en Ingrid krijgen na Margrethe nog twee dochters, prinses Benedikte en prinses Anne-Marie. Ook Anne-Marie volgt een apart parcours. Zij is slechts 18 als ze trouwt met Constantijn II, de laatste koning van Griekenland. Ze wordt sneller koningin dan Margrethe.

In elk Deens paleis, in elk buitenverblijf zijn asbakken terug te vinden. Margrethe is een kettingroker. Haar lievelingsmerk? Karelia-sigaretten zonder filter. Ze steekt het niet weg. "Waarom ook", redeneert ze. "Ik ben niet hypocriet." Met die jarenlange gewoonte zou ze intussen gestopt zijn, een beslissing na haar rugoperatie in februari van vorig jaar. 

Vroeger was het een teken van rijkdom en behoorde je tot de elite, nu is het best not done. We hebben het over het dragen van echt bont. Margrethe maalt er niet om en haalt regelmatig haar bontjas uit de kast. Ze ziet het als steun voor Groenland, een deel van het Deense koninkrijk. Zeehondenbont is er traditie en een belangrijk exportproduct.

Hoeveel vorsten kunnen zeggen dat ze een succesboek hebben geïllustreerd? Margrethe helpt tijdens haar studies in Engeland in de jaren 70 bij de Deense uitgave van "The lord of the rings" van J.R.R. Tolkien. Ze doet dat onder het pseudoniem Ingahild Grathmer. De koningin ontwerpt ook kostuums en zelfs decors voor theater- en balletvoorstellingen als "Assepoester" en "De notenkraker", de verfilming van Hans Christian Andersens sprookje "The wild swans" (2009) en de Netflix-reeks "Ehrengard" waarvoor ze vorig jaar op de rode loper flaneerde. 

Soms draagt ze eigen creaties, telkens kleurrijk en met felle prints. Hoe levendiger, hoe liever. De Britse krant The Guardian noemt haar in 2013 de "Mary Poppins" onder de Europese royals, modebijbel Vogue prijst haar als de "onbezongen stijlheldin". Zelf vertelt ze haar biograaf dat ze "overal en altijd in kleur droomt".  

Met kerst en Pasen, of voor tentoonstellingen duikt Margrethe vaak knutselend op in filmpjes op de socialemediakanalen van het Deense hof. BEKIJK - Geef haar een schaar en een tube lijm, en de koningin maakt in een handomdraai maskers:

Margrethe is niet alleen koningin, maar ook echtgenote, moeder en grootmoeder. Zoals in andere koninklijke families botst het ambt al eens serieus met het gezin. Haar man Henrik, een Franse diplomaat die in 2018 overleed, wil de titel van koning. Die titel krijgt hij tot zijn grote frustratie nooit. Hij neemt geen blad voor de mond in interviews, waarbij Margrethe hem voor het oog van de camera dan probeert te sussen.

Henrik vindt het pure discriminatie en stuurt uit protest op koninklijke activiteiten zijn kat om te verdwijnen naar zijn landgoed in Frankrijk. Zo blijft hij bewust weg van de nieuwjaarsontvangsten in 2002. Waarom? Margrethe valt ziek en zoon Frederik - niet Henrik - mag invallen. 

De koningin doet nog een geste en maakt van haar man een prins-gemaal. Het mag niet baten. Een jaar voor zijn dood besluit Henrik niet bij zijn vrouw begraven te willen worden. De bestelde graftombe in de kathedraal van Roskilde zal halfleeg blijven. Maanden later komt de mededeling dat de prins aan dementie lijdt. Margrethe spreekt in haar nieuwjaarstoespraak van een "moeilijk jaar".  Vier jaar later is Margrethe alweer de boeman als het over titels gaat. Ze wil het koningshuis "toekomstbestendig" maken en afslanken. Margrethe schrapt de prinsentitels van haar vier kleinkinderen, de kinderen van haar jongste zoon Joachim. Ze worden voortaan enkel nog aangesproken met graaf of gravin van Monpezat. 

De beslissing hangt intern al langer in de lucht, maar de koningin voert de wijzigingen versneld door. Joachim voelt zich in snelheid gepakt en reageert boos en emotioneel op tv. Hij vindt dat zijn kinderen hun identiteit wordt afgenomen. Margrethe beseft dat de communicatie beter had kunnen verlopen. Ze biedt - in een persbericht - haar excuses aan en benadrukt dat haar kleinkinderen haar trots zijn. Het wordt echter een koninklijke sorry (not sorry): de koningin blijft gewoon bij haar besluit. Intussen lijkt de rust teruggekeerd, want Joachim bracht de afgelopen kerstdagen door bij zijn moeder.

Margrethe - roepnaam Daisy - heeft exact 52 jaar op de troon gezeten. Ze heeft geen record te pakken in eigen land. Ze moet Christian IV, die 60 jaar koning was, laten voorgaan. In Europa is ze momenteel wél de langst regerende vorst. Net zoals in het Verenigd Koninkrijk (met Elizabeth II) en in België (met Boudewijn) hebben de meeste Denen dus geen andere monarch gekend. In de 1.600 jaar dat de Deense monarchie een erfelijk koninkrijk vormt, is Margrethe de 54e vorst.

Tot haar 13e is Margrethe gewoon een prinses, geen kroonprinses. Er wordt voor de opvolging richting haar oom gekeken, prins Knud. Tot een wetswijziging in 1953 vrouwelijke nakomelingen op de troon toelaat. Zo kan Margrethe het in 1972 overnemen wanneer haar vader Frederik IX sterft. Bij haar aanstelling op het balkon van paleis Christiansborg denkt ze vooral empathisch. "Mijn geliefde vader is dood, een grote tristesse is over ons gevallen. Maar het grootste verdriet is voor mijn moeder", zijn haar eerste woorden als kersverse koningin. Margrethe wijdt zich tientallen jaren vol overgave aan haar koninklijke taken, met humor weet ze iedereen te ontdooien. Het is een werkpaard.

Op latere leeftijd springen de zonen en zus Benedikte bij, maar de koningin weigert haar activiteiten in te perken. Ook al gaat het duidelijk moeizamer door rug- en gewrichtspijnen. "Ik rol dood van de troon", zegt ze meermaals. Het levert haar mateloze populariteit op. Ook nu Margrethe troonsafstand doet, zijn de Denen begripvol. Voor hen blijft de koningin vooral een mens van vlees en bloed. En die bedenken zich soms.