Op de Noordpool is voor het eerst een ijsbeer gestorven aan de vogelgriep. Het virus is zo al aanwezig van Antarctica tot Alaska, waar het nu steeds meer zoogdieren treft. Hoe vaker een vogelgriepvirus overspringt van vogels op zoogdieren, hoe groter de kans op een meer besmettelijke variant die ook de mens kan treffen.
Vogelgriep treft voor het eerst ijsbeer op Noordpool: "Hier hebben we geen handleiding voor"
In oktober al werd de dode ijsbeer aangetroffen in de buurt van Utquagvik, in het noorden van Alaska. Na heel wat onderzoek is nu ook zijn doodsoorzaak bekend: de vogelgriep (H5N1).
"Dit is het eerste gemelde geval van een ijsbeer met de vogelgriep, waar dan ook", zegt Bob Gerlach, staatsdierenarts van Alaska aan lokale media . Het is volgens hem wel mogelijk dat er al meerdere ijsberen gestorven zijn aan het virus. "Ze leven heel afgelegen. Of ze ontdekt worden of niet, hangt af van de mensen in de buurt."
Meestal staan er zeehonden op het menu van de ijsberen, maar deze beer heeft mogelijk dode vogels verzameld en zo het griepvirus opgelopen. Volgens het "Department of Environmental Conservation" zijn op de North Slope, waar de ijsbeer werd gevonden, al heel wat soorten vogels gestorven aan het virus.
Steeds meer zoogdieren raken besmet
"Dit is gruwelijk", zegt Diana Bell, professor biologie aan de University of East Anglia. "Maar toch ben ik niet verrast. De lijst van zoogdieren die gedood worden door de vogelgriep blijft groeien. Het zijn er ondertussen al duizenden. In Alaska zijn er bijvoorbeeld al zwarte en bruine beren gestorven aan de ziekte, net zoals vossen. Het is niet meer alleen een ziekte voor vogels."
Nu er voor het eerst een vaststelling is gedaan bij een ijsbeer, hoopt Bell dat er meer aandacht gaat naar het bestrijden van het virus. "Als het om een grote, charismatische soort als de ijsbeer gaat, willen mensen misschien wel luisteren en het probleem aanpakken. Dat hoop ik toch."
De ijsbeer is een bedreigde diersoort, voornamelijk door de klimaatopwarming. Er leven nog zo'n 26.000 ijsberen in het wild. Ze hebben steeds minder oppervlakte om zich te verplaatsen, aangezien het zee-ijs steeds sneller smelt.
Ook op Zuidpool
Niet alleen op Alaska gaan er alarmbellen af, wetenschappers waarschuwen al langer voor de besmettelijke vogelgriep. "Het begon in een pluimveebedrijf in Azië, maar al snel heeft het virus zich verspreid bij wilde vogels in Zuid-Amerika. Zij hebben dat meegenomen naar andere oorden, ook naar Antarctica", zegt vogelgriep-expert Thijs Kuiken van het Rotterdamse Erasmus MC.
Vogelgriep-expert Thijs Kuiken: "De vogelgriep is voor het eerst vastgesteld in Antarctica"
In oktober werden de eerste gevallen van vogelgriep ontdekt onder verschillende vogels op Bird Island, voor de kust van South Georgia. Twee maanden later volgden de eerste zoogdieren op Antarctica: honderden zeeolifanten werden dood aangetroffen en op verschillende plaatsen zijn er meer sterfgevallen onder pelsrobben.
"Ik ben bang dat er een ramp gaat optreden", zei Kuiken in oktober al. Net de poolgebieden zijn heel kwetsbaar voor de vogelgriep, omdat er veel dieren leven die nergens anders ter wereld voorkomen. Daardoor zijn ze nooit aan vergelijkbare virussen blootgesteld. Bijkomend worden ze getroffen door de klimaatverandering.
Risico op mutaties Het is niet toevallig dat vooral beren en vossen momenteel slachtoffer worden van het vogelgriepvirus. Dat zijn diersoorten die vaak vogels eten.
Hoe vaker een vogelgriepvirus overspringt van vogels op zoogdieren of mensen, hoe groter de kans op een mutatie die het virus ook overdraagbaar kan maken tussen zoogdieren of mensen onderling. Dat zou het virus veel besmettelijker maken.
Momenteel lijkt daar nog geen sprake van, zegt expert pluimveegezondheid Gunther Antonissen (Universiteit Gent). "Over heel de wereld is het aantal gerapporteerde gevallen bij de mensen nog steeds zeer laag. Er zijn de laatste weken geen nieuwe gevallen gerapporteerd, maar het risico bestaat zeker." Referentielaboratoria zoals Sciensano bij ons volgen de besmettingen daarom van nabij op.
Wat kunnen we doen om de verspreiding van de vogelgriep zo veel mogelijk te vertragen? "Zeker de maatregelen van het Federaal Voedselagentschap blijven opvolgen", zegt Antonissen. Voor pluimveehouders is er momenteel een ophokplicht.
Ook voor hobbyhouders gelden er regels, bijvoorbeeld kippen en ander pluimvee enkel binnen eten en drinken geven, en ook geen drinkwater geven dat afkomstig is van waterplassen. "Dat leidt ertoe dat ze niet in contact komen met wilde vogels."
