Vanaf vandaag is de originele en iconische Mickey Mouse uit "Steamboat Willie" vrij van auteursrechten in de Verenigde Staten. Exact 95 jaar geleden bracht Disney de video van 8 minuten uit, meteen het begin van het enorme succes van de muis (en het bedrijf). Maar mag iedereen nu zomaar het figuurtje van Mickey Mouse gebruiken? Dat nu ook weer niet.
Bye bye copyright: vanaf vandaag is de originele én iconische Mickey Mouse uit "Steamboat Willie" vrij van auteursrechten in de Verenigde Staten
Hanne Decré
Gepubliceerd:
Wie Mickey en Minnie Mouse zegt, zegt... Disney. En vandaag - 1 januari 2024 - is een belangrijke dag voor de twee iconische figuren. Want vandaag verloopt in de Verenigde Staten het copyright op de allereerste versie van Mickey en Minnie.
Dat zit zo: in de VS geldt een copyright maar voor 95 jaar en exact 95 jaar geleden bracht Disney "Steamboat Willie" uit, een animatiefilm van om en bij de 8 minuten. Aan het roer van het schip in de video staat een eerste versie van Mickey Mouse, aan zijn zijde een vroege versie van Minnie. De film geldt als het begin van het succes van Disney (en het begin van de bijhorende goudmijn). Door de jaren heen groeide het figuurtje uit tot dé mascotte van Disney, met alle bijhorende merchandise.
Pour la petite histoire: "Steamboat Willie" was eigenlijk de derde film waarin Mickey Mouse voorkwam, maar de twee eerdere video's werden nooit uitgebracht.
Vanaf vandaag mogen andere Amerikaanse bedrijven of mensen Mickey en Minnie Mouse dus zomaar en kosteloos gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan cartoonisten die er hun eigen draai aan willen geven of Mickey Mouse die opduikt in een horrorfilm, zoals dat eerder met Winnie de Poeh gebeurde.
Mickey Mouse is niet de enige die nu vrij van enige copyright is. Dit jaar vervallen ook de copyrights van bijvoorbeeld "The circus" van Charlie Chaplin en "The house at Pooh corner". In dat boek komt voor het eerst het karakter van Teigetje ter sprake.
De auteursrechten zijn in verschillende landen verschillend geregeld. Dat leidt soms tot absurde situaties: zo zijn de boeken van George Orwell in Groot-Brittannië bijvoorbeeld al publiek domein, in de Verenigde Staten niet.
Let wel: niet alles mag. Verre van zelfs. Ten eerste mag alleen de eerste versie uit 1928 gebruikt worden, waarin Mickey nog een lange neus heeft, zonder pupillen door het leven gaat en nog geen kenmerkende rode broek draagt. Modernere - en intussen bekendere - versies van de muizen (denk bijvoorbeeld aan de rode broek en de ronde oren) mogen nog niet gebruikt worden. Daarnaast is Mickey Mouse ook de bedrijfsmascotte en is er sprake van merkidentificatie. Krak dezelfde producten maken als Disney mag dus ook niet. Dus wie het in zijn hoofd haalt om de figuurtjes op brooddozen of t-shirts te drukken, is eraan voor de moeite.
Het verlies van de auteursrechten is dus vooral heel symbolisch, zegt hoogleraar rechten Jennifer Jenkins aan het persagentschap AP. "Dit is het. Dit is Mickey Mouse. Dit is spannend, omdat het zo symbolisch is."
Eigenlijk ging het copyright op Mickey en Minnie Mouse al veel vroeger verlopen, in 1984 al. Maar toen werd dat met 20 jaar verlengd, en later nog eens met 20 jaar. De wet heet officieel "1998 Copyright Extension Act", maar in de volksmond werd die "Micky Mouse Protection Act" gedoopt. De reden? Het was onder meer Disney die heel hard gelobbyd heeft om de termijn te verlengen.
Disney is - zacht gezegd - heel beschermend tegenover zijn figuren. Daar zijn wel wat sprekende voorbeelden van. Zo werd er in de jaren '90 gedreigd met juridische stappen tegen drie kinderdagverblijven in Florida die hun muren opgefleurd hadden met Disneyfiguren. Of wat te denken van een boete van 250 dollar die een Amerikaanse school in 2020 kreeg omdat "The lion king" er getoond werd tijdens een liefdadigheidsevenement. Dat incident veroorzaakte zo'n storm van verontwaardigde reacties dat de CEO van Disney persoonlijk zijn excuses aanbood.
Ook wat er met Mickey en Minnie Mouse de komende dagen, weken en maanden gebeurt, zal Disney met argusogen volgen. "Modernere versies van Mickey zullen niet aangetast worden door het verlopen van het copyright van "Steamboat Willie", en Mickey zal een grote rol blijven spelen als wereldwijde ambassadeur voor Disney in onze verhalen, onze themaparken en onze merchandise", klinkt het in een statement. Gevolgd door: "We zullen erover waken dat er geen verwarring is bij klanten door een ongeoorloofd gebruik van Mickey en onze andere personages." Lees: Disney zal niet alles laten passeren en rechtbanken zullen er de komende jaren een kluif aan hebben om te bepalen wat binnen en wat buiten het eigendom van Disney ligt.
Al zal het bedrijf wel moeten aanvaarden dat er de komende jaren nog andere versies van Mickey Mouse vrij van copyrights zullen komen én dat andere iconische figuren - denk aan Donald Duck - zullen volgen.
