Palestijnen, vaak nog minderjarig, die worden opgesloten zonder proces of aanklacht en mishandeld in de gevangenis. Het zijn slechts enkele zaken die internationale mensenrechtenorganisaties als Amnesty International zorgen baren. Zeker nu veel vrijgelaten Palestijnse gevangenen getuigen over wat ze te verduren kregen in de Israëlische gevangenissen.
Groeiende bezorgdheid over de "onmenselijke behandeling" van Palestijnse gevangenen in Israëlische gevangenissen
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Op de dag van zijn zeventiende verjaardag krijgt Noah Bseso een speciale verrassing: bewakers halen hem uit de cel die hij deelt met acht andere jonge Palestijnen, zijn vingerafdrukken worden genomen, hij wordt gefotografeerd en enkele uren later is hij thuis, en vrij.
Voor Bseso komt zijn vrijlating volkomen onverwacht. In de cel had hij niets opgevangen over een akkoord tussen Israël en Hamas om Palestijnse gevangenen te ruilen voor Israëlische gijzelaars. Hij wist ook niet dat zijn vader op weg was om hem op te halen en dat zijn moeder thuis nog snel enkele verjaardagsslingers aan het ophangen was.
Meldingen van mishandeling en misbruik
Bseso mag zijn kleine cel in de Damon-gevangenis in Israël na drie maanden gevangenschap dan wel hebben verlaten, de pijnlijke herinneringen laten hem voorlopig niet los. Hij beschrijft het gebrek aan comfort in de overvolle cellen, zonder toegang tot radio, televisie of persoonlijke bezittingen. "Soms werd het water afgesloten en kregen we niets meer te eten dan een stuk brood", vertelt hij aan de Amerikaanse krant The Washington Post.
De jonge student werd herhaaldelijk verhuisd naar een isoleercel die zo klein was dat het hoofdeinde van zijn bed slechts enkele centimeters van het toilet verwijderd was. Hoeveel tijd hij in de isoleercel doorbracht, weet hij niet meer. Het enige contact dat hij met andere mensen had, was met de cipier die hem zijn eten door de deur bezorgde.
Bseso is niet de enige vrijgelaten Palestijnse gevangene die verhalen deelt over de slechte behandeling in de Israëlische gevangenissen. Verschillende Palestijnse getuigen zeggen dat de gevangenisbewakers hen sloegen en vernederden. "Tijdens onze gevangenschap werden we verschillende keren aangevallen door Israëlische bewakers", vertelt ex-gedetineerde Fatima Amarneh aan het persagentschap Reuters nadat ze pas werd vrijgelaten.
Zelf heeft ze nog verhalen gehoord van minderjarigen die ook zo slecht behandeld werden. Vaak gaat het over jongens, niet ouder dan 17 jaar. "Ze werden aangevallen en achtergelaten zonder eten. Bewakers hebben gevangenen vaak overgebracht naar isolatiecellen." Volgens een rapport van de belangengroep Save The Children zou zeker 86 procent van de gevangengenomen minderjarigen geslagen worden. Net geen 50 procent raakt gewond bij de arrestatie.
Sinds het begin van de oorlog zijn al zeker zes Palestijnen om het leven gekomen in Israëlische gevangenissen. Dat heeft het Israëlische leger bekendgemaakt. Autopsierapporten zouden bewijzen bevatten van kneuzingen en duidelijke tekenen van geweld, maar die rapporten worden zelden vrijgegeven, meldt het onafhankelijke Israëlische dagblad Haaretz.
19 cipiers werden ondervraagd door de politie na een vermoedelijk gewelddadig incident in een Israëlische gevangenis waarbij een gedetineerde om het leven kwam, maar niemand werd aangehouden en vervolgd.
Duizenden aangehouden zonder proces
Amarneh en Bseso werden maandenlang opgesloten voor het gooien van stenen en vuurwerk naar Israëlische troepen. En ze zijn lang niet de enigen. Net als zij werden duizenden Palestijnen gevangengenomen voor soortgelijke overtredingen. Bijna de helft van hen zijn minderjarige jongens. Ze kunnen uit verschillende gebieden komen, waaronder de Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem en de Gazastrook.
Een groot deel van de Palestijnse gevangenen worden opgepakt en vervolgd onder een quasi-gerechtelijk proces dat "administratieve detentie" wordt genoemd. In de praktijk betekent dat vaak dat Palestijnen tot 6 maanden lang kunnen worden opgesloten zonder proces of zonder aanklacht, waardoor het moeilijk is voor de betrokkenen en hun advocaten om zich te verdedigen tegen de beschuldigingen.
Het aantal politieke gevangenen in Israëlische gevangenissen blijft de laatste jaren relatief stabiel, maar het aantal "administratieve detenties" neemt in 2023 wel spectaculair toe. In 2022 waren het er gemiddeld 662, dit jaar zijn het er ruim 2.000. Dat blijkt uit cijfers van Addameer Prisoner Support and Human Rights Association.
Wat zegt het internationaal recht over administratieve detenties?
Het gebruik van administratieve detentie is wettelijk toegelaten, maar wordt sterk ingeperkt door het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (IVBPR), mensenrechtenverdragen en de Conventie van Genève.
Kort gezegd stelt het dat niemand willekeurig mag worden gearresteerd of vastgehouden en dat detentie alleen op wettige wijze mag plaatsvinden, met respect voor fundamentele juridische waarborgen, zoals het recht om onverwijld op de hoogte te worden gebracht van de redenen van de arrestatie en het recht op een eerlijk proces.
Israëlische autoriteiten benadrukken vaak dat Palestijnse gevangenen worden vastgehouden vanwege betrokkenheid bij activiteiten die als bedreigend voor de veiligheid worden beschouwd, zoals terrorisme en gewelddadige aanvallen. Ze beweren dat de detentieomstandigheden voldoen aan internationale normen en dat de rechten van gevangenen worden gerespecteerd.
Toch zitten veel gevangenissen nu overvol. Op 18 oktober heeft de Knesset een wet gestemd en goedgekeurd waardoor de gevangenissen Palestijnen kunnen blijven opsluiten, ook al zitten ze overvol. Volgens een advocaat van een gedetineerde bieden cellen, die normaal voorzien zijn op zes gevangenen, nu soms plaats aan 10 tot 12 mensen.
Geen recent fenomeen
De slechte behandeling van Palestijnse gevangenen in Israëlische gevangenissen is geen recent fenomeen. "De omstandigheden voor jonge Palestijnen zijn nooit goed geweest, maar we hebben een echte verslechtering gezien sinds 7 oktober", zegt Tal Steiner, hoofd van het Openbaar Comité tegen Foltering in Israël. "Het isoleren van jongeren kan zeer ernstige psychologische gevolgen hebben."
Er verschenen ook voor de oorlog al verschillende VN-rapporten die de toestand aanklagen. Dit rapport uit 2013, bijvoorbeeld, getiteld "Mishandeling en marteling van Palestijnse gevangenen door de Israëlische bezettingsmacht." Ook tien jaar geleden kaartte het Palestijns Centrum voor de Rechten van de Mens (PCHR) de slechte behandeling en ontzegging van basisrechten in Israëlische gevangenissen aan.
Ook nu blijven de Verenigde Naties bezorgd na berichten over massale detenties in het noorden van Gaza, meldingen van mishandeling in de gevangenissen en mogelijke verdwijning van duizenden Palestijnse mannen en jongens.
Palestijnse en Israëlische mensenrechtenactivisten hebben een verzoekschrift ingediend bij het Hooggerechtshof dat een einde moet maken aan de systematische wantoestanden in de gevangenissen, maar het is vooralsnog onduidelijk of er gevolg zal worden gegeven aan het verzoek.
