CHECK - Neen, er zijn niet meer vulkaanuitbarstingen dan tien jaar geleden

Op sociale media wordt beweerd dat er dit jaar meer vulkanische activiteit geweest is dan tien jaar geleden. Onderstaande kaart werd massaal gedeeld op X en werd tienduizenden keren bekeken. Bij de kaart wordt verwezen naar uitbarstingen in Italië, IJsland, Japan, Mexico, Rusland en de Filipijnen. Er wordt geïmpliceerd dat het aantal uitbarstingen toeneemt, mogelijk door menselijk toedoen. 

Cijfers over de wereldwijde vulkaanactiviteit worden bijgehouden door het Global Volcanism Program van het Smithsonian Institute  in Washington, in de Verenigde Staten. Uit hun cijfers blijkt dat er in 2023 72 vulkaanuitbarstingen geweest zijn wereldwijd. In 2013 zaten we aan 80 uitbarstingen. Het hoogste aantal van de laatste 10 jaar was in 2015, toen werden 90 uitbarstingen geregistreerd. Dit jaar ligt dat cijfers zelfs op het laagste niveau (op 22/12/2023) van de laatste tien jaar. Daarvoor moeten we naar 2003. Toen waren er 65 uitbarstingen. 

Karen Fontijn, professor vulkanologie aan de ULB, vertelt in de VRT NWS-podcast "Het uur van de waarheid" dat er dit jaar dus zeker niet meer uitbarstingen zijn dan tien jaar geleden.

Wanneer men naar het aantal vulkaanuitbarstingen kijkt (zie grafiek hieronder) doorheen de tijd lijkt er vanaf 1997 een stijgende trend te ontstaan. Maar volgens professor Marc De Batist, geoloog bij de UGent, komt dit door het feit dat vanaf toen ook satellietwaarnemingen gebruikt werden om vulkanische activiteit te traceren.

"Voordien moest men zich beroepen op rapporten van mensen die een uitbarsting hadden waargenomen. Met die satellietwaarnemingen kunnen nu ook uitbarstingen gedetecteerd worden in compleet afgelegen gebieden, waar niemand ze anders zou waarnemen en rapporteren."

Volgens Fontijn wordt dit vooral gezegd na Europese en Amerikaanse uitbarstingen.  "Europese en Amerikaanse uitbarstingen komen vaak in de media en dan krijgen mensen het idee dat er een toename is. Ook als er doden vallen of zware maatregelen genomen worden bij potentiële uitbarstingen haalt dat vaak de media. Dat is bijvoorbeeld zo bij de recente ontruiming van het dorp Grindavik in IJsland." 

Beluister hier het volledige gesprek in onze podcast "Het uur van de waarheid"

Een andere bewering die rondgaat op sociale media is dat een vulkaanuitbarsting verantwoordelijk is voor een grotere CO₂-uitstoot dan de mens in de voorbije eeuwen. 

Volgens vulkanoloog Karen Fontijn (ULB) klopt dit niet. "Het komt erop neer dat als we alles optellen van wat de mens uitstoot door het verbranden van fossiele brandstoffen, de industrie, het kappen van regenwoud, enzovoort, dit op jaarbasis honderd keer meer is dan wat alle vulkanen tezamen uitstoten." 

Volgens Matthieu Kervyn, professor vulkanologie aan de VUB, is de CO₂-uitstoot van vulkanen goed voor ongeveer 1 procent van de totale CO₂-uitstoot. "Hoewel het moeilijk te meten is, wordt er geschat dat de totale CO₂-uitstoot van alle vulkanen ter wereld tussen de 0.13 en 0.44 gigaton per jaar ligt. De uitstoot van mensen raakte dit jaar 36 gigaton. Het is dus duidelijk dat de bijdrage van vulkanen goed is voor ongeveer 1 procent is van de totaal CO₂-uitstoot." 

Volgens Kervyn hebben grote vulkaanuitbarstingen wel een impact op het klimaat. "Het is waar dat grote vulkaanuitbarstingen een impact kunnen hebben op het klimaat, maar dit is meestal door de uitstoot van sulfaataerosolen (en soms waterdamp) in de hogere atmosfeer. Zo zorgden de grootste uitbarstingen meestal voor een afkoeling en niet voor een opwarming. 

Geoloog Marc De Batist voegt wel nog deze nuance toe: "Als we kijken naar jaarlijkse gemiddelden dan is de bewering duidelijk fout. Maar als we de uitstoot van een individuele, zeer grote uitbarsting (bv. gedurende 12 uur) zouden vergelijken met de menselijke uitstoot in dezelfde tijdspanne, kan in uitzonderlijke gevallen de vulkanische uitstoot even groter zijn dan de menselijke, maar dan enkel in die tijdspanne."