Experts en Vlaamse regering weerleggen kritiek op Lam Gods-schilderij: "Restauratie is zorgvuldig uitgevoerd"

Het 15e-eeuwse altaarstuk Het Lam Gods van Hubert en Jan van Eyck uit de Sint-Baafskathedraal in Gent, een topstuk van de Vlaamse Primitieven, gaat weer over de tongen. Het wordt al sinds 2012 gerestaureerd door het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK). Op dit moment is de laatste fase aan de gang, van de zeven bovenste panelen. Die zou klaar moeten zijn tegen 2026.

Op de tweede fase van de restauratie, die tussen 2016 en 2019 is uitgevoerd aan het centrale paneel van Het Lam Gods, is kritiek geuit door Hélène Verougstraete, emeritus hoogleraar kunstgeschiedenis aan de KU Leuven en het UC Louvain. Volgens haar hebben de restaurateurs ondeskundig verflagen weggehaald. Door die drastische aanpak zou het werk onherroepelijk beschadigd zijn. 

Van Eyck-kenner Jean-Pierre Coppens, die de kritiek van Hélène Verougstraete deelt, geeft een voorbeeld: het Lam Gods zelf. "Hubert Van Eyck heeft dat geschilderd; Jan heeft het compleet veranderd. De restaurateurs hebben de iconografie nu veranderd en zijn teruggekeerd naar Hubert van Eyck door de laag van Jan weg te schrapen".

De Vlaamse regering, die 80 procent van de restauratie betaalt, wijst de kritiek van de hand: “Door zowel een nationaal adviescomité, een internationale expertencommissie en de Topstukkenraad te betrekken bij deze restauratie zijn we ervan overtuigd dat de restauratoren van het KIK de juiste restauratiekeuzes genomen hebben,” laten minister-president Jan Jambon (N-VA) en minister van onroerend erfgoed Matthias Diependaele (N-VA) weten.

Het Departement Cultuur, Jeugd en Media en het agentschap Onroerend Erfgoed hebben meer toelichting gegeven. De restauratoren van het KIK hebben "een niet-originele zestiende-eeuwse verflaag verwijderd die niet alleen oudere beschadigingen en lacunes, maar ook de originele verflagen van de gebroeders Van Eyck bedekte. De beslissing om die laag te verwijderen en het origineel bloot te leggen werd gemaakt op basis van uitgebreid wetenschappelijk onderzoek en op aanbeveling van de Internationale Commissie voor het behoud van het Gentse altaarstuk, samengesteld uit 23 experten uit binnen- en buitenland".

De Internationale Commissie concludeert dat de beweringen van Hélène Verougstraete "vertekend zijn door onvolledige en verkeerd geïnterpreteerde documentatie", laat de Vlaamse overheid nog weten. "De internationale experten rapporteerden dat het verwijderen van de oude overschilderingen geen beschadigingen veroorzaakte en het oorspronkelijke penseelwerk van de Van Eycks onthulde".

Lieve Watteeuw, kunsthistorica aan de KU Leuven en lid van de Vlaamse Topstukkenraad, gaf meer toelichting over de werkwijze bij dergelijke restauraties. Ze wijst erop dat "alvorens iets wordt weggenomen er altijd een voortraject is, een diagnose, een besluitvormingstraject" met binnen- en buitenlandse experten. "Men gaat ook nooit iets verwijderen dat tot het originele schilderij behoort", verduidelijkt Watteeuw in "De wereld vandaag" op Radio 1.