"Rusland kan oorlogseconomie heel lang volhouden, bezorgdheid over weerbaarheid Europese defensie is niet onterecht"

Europa moet zich voorbereiden op een oorlog met Rusland, waarschuwde admiraal Michel Hofman, de stafchef van het leger, vanmorgen in "De ochtend" op Radio 1. Dat Rusland is overgeschakeld op een oorlogseconomie en Poetin tegelijk blijft dreigen, is bijzonder zorgwekkend, aldus de stafchef.

Een oorlogseconomie legt zich toe op productie voor het leger, legt Klemann uit. "Dat betekent dat je allerlei niet gebruikte voorwerpen of bijvoorbeeld vrouwelijke krachten inzet voor dat leger, maar ook dat je de consumptie voor de burgermaatschappij terugschroeft ten gunste van bedrijfstakken die voor het leger produceren."

"Dat laat zich voelen in de productie van consumptieartikelen. Eieren, bijvoorbeeld. Daar is op dit moment een grote vraag naar in Rusland. De aanvoer ervan is weggevallen en de binnenlandse productie gaat zoveel mogelijk naar het leger. Een soldaat eet 4.000 kcal per dag, elke dag opnieuw."

Een frontsoldaat heeft dus dezelfde noden als een burger, stelt Kleman, maar dan in veel grotere hoeveelheden. Daar komen nog wapens en transportmiddelen bij. "Alles moet in enorme schaal naar het front en dat kan alleen door de productie zoveel mogelijk op te schalen. Tegelijk stuur je de mannen naar het front en dat zijn ook diegenen die in normale tijden het leeuwendeel van de productie op zich nemen. Het kan dus niet anders dan dat er minder overblijft voor burgers en burgerbedrijven."

Zo'n oorlogseconomie hoeft overigens niet noodzakelijk negatief te zijn voor de inwoners, aldus Klemann. "Ze zullen het alleszins niet in hun portemonnee voelen. Soldaten worden fatsoenlijk betaald, anders slaan ze aan het muiten. Bovendien betaal je ook de bedrijven en hun arbeiders die volop produceren goed, waardoor er bijna geen werkloosheid is."

"Maar als iedereen meer geld krijgt en er tegelijk minder goederen beschikbaar zijn, dan krijg je een hoge inflatie. Mensen hebben geld dat ze niet kunnen besteden, dus staan ze in lange rijen voor winkels. Een andere optie is dat ze dingen consumeren waar geen materiële productie tegenover staat. Ze gaan dus vaker naar het theater, naar de bioscoop of met vakantie. Hetzelfde fenomeen zag je ook heel sterk tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Die zogeheten monetaire overhaul kan tot gierende inflatie leiden."

Het is een situatie die heel lang kan aanhouden, aldus Klemann. "Je kan mensen ervan proberen te overtuigen dat dit nodig is voor het vaderland of zelfs voor de wereld. Je kan ze ook onderdrukken zodra ze bezwaren gaan maken. Als je als machthebber bereid bent om de meest grove middelen in te zetten tegen je burgerbevolking, dan kan je dat lang volhouden. In Rusland zien we dat voorlopig niet. Er is wel wat gemopper onder de Russen, maar ze muiten niet."

Maar als de rijen voor de supermarkten heel lang worden, de inflatie de kop opsteekt of als lenen heel duur wordt, dan heeft oorlogseconomie toch een houdbaarheidsdatum? Niet noodzakelijk, denkt Klemann. "Zolang je een dictatoriaal regime hebt dat niet bang is om de automatische wapens op de burger te richten en zolang de troepen en de politie meedoen, dan houd je dat vol."

De bezorgdheid in het Westen dat Rusland zich via zijn oorlogseconomie voorbereidt op nog meer oorlog is volgens hem dan ook niet onterecht. "Poetin heeft nog maar weinig te verliezen. Hij is een beetje een ongeleid projectiel. Ik zou niet durven te beweren dat er een oorlog op komst is in Europa, maar ik durf het ook niet uit te sluiten."