Gewoon even zaal verlaten: waarom Viktor Orbán het voor ene Europese beslissing wel kan, maar voor andere niet

De Europese Unie heeft gisteren het licht op groen gezet voor toetredingsonderhandelingen met Oekraïne en Moldavië. Nochtans bleef de Hongaarse premier Viktor Orbán zich daartegen verzetten. Orbán vindt dat Oekraïne er nog niet klaar voor is en noemde zijn oosterbuur "het meest corrupte land van Europa".

Om de toetredingsonderhandelingen te kunnen opstarten, moesten alle lidstaten het eens zijn. Omdat Hongarije zich bleef verzetten, leek het op een fiasco uit te draaien, tot Europees Raadsvoorzitter Charles Michel tot ieders verrassing een tweet de wereld instuurde waarin hij aankondigde dat er een consensus was.

Een consensus met een twist, zo bleek. Op een bepaald moment heeft Orbán de vergadering verlaten, waarna Charles Michel en de andere 26 lidstaten vaststelden dat zij het wel eens waren over de start van de toetredingsonderhandelingen.

Kan dat zomaar? "Ja, omdat de beslissing vooral een politieke boodschap was, een signaal dat men wou geven", legt professor Europese Politiek Hendrik Vos (UGent) uit in "De ochtend". "Juridisch-technisch en verdragsrechtelijk was het niet noodzakelijk om daarover te stemmen." 

Er was een consensus nodig "en dat is iets anders dan unaniem stemmen". "Dan moet iedereen zich expliciet uitspreken. Maar als het gaat om het bereiken van een consensus, dan komt het erop aan dat niemand zich verzet. En als degene die zich zou kunnen verzetten, niet meer in de zaal zit, dan is er ook geen verzet en kan je afkloppen en zeggen: voilà, dit is de tekst waarover we het eens zijn."

Volgens Vos is het hoogst waarschijnlijk de eerste keer dat dit gebeurt. "Ik kan me niet meteen een precedent herinneren."

Toch betekent dit niet dat Hongarije de toetredingsonderhandelingen met Oekraïne niet meer kan dwarsbomen. "Er komen nog veel stappen in zo'n toetredingsproces en op het einde, als het dan echt gaat over de toetreding, is het wel nodig dat alle landen heel expliciet instemmen met de uitbreiding."

Viktor Orbán verwees daar zelf ook naar, vanmorgen in een interview op de Hongaarse radio. Het proces is nog zeer lang, het Hongaarse parlement moet de toetreding op het einde nog goedkeuren en kan zich dus nog verzetten, gaf Orbán aan. "Maar dat is een kwestie van jaren", zegt Vos.

Vos merkt wel op dat Orbán "inhoudelijk wel gelijk" heeft, als hij zegt dat Oekraïne nog niet klaar is om toe te treden. "Er is nog altijd veel corruptie in Oekraïne en ook op andere vlakken is het nog niet klaar. Maar de andere leiders willen vooral het signaal geven dat ze Oekraïne niet los laten, ook naar Moskou. En dan is die symboliek wel belangrijk, dat er verdere stappen gezet worden in dat toetredingsproces."

Hongarije ligt niet alleen dwars als het over de toetreding van Oekraïne tot de Unie gaat, Orbán verzet zich ook tegen een nieuw steunpakket van zo'n 50 miljard euro. In dat dossier gebruikte hij wel zijn veto. 

Nog eens de zaal verlaten, zat er niet in, legt Vos uit. "Het is een centenkwestie. Het is het wijzigen van een bestaande begroting om extra geld te voorzien voor Oekraïne en daar was wel unanimiteit voor nodig. Dus daar moet je op een bepaald moment echt over stemmen. En daar heeft elk land echt een vetorecht."

Daarover liet Orbán vanmorgen verstaan waar het Hongarije echt om te doen is: de door de EU geblokkeerde subsidies omdat Hongarije de principes van de rechtstaat niet respecteert. "Als de EU de meerjarenbegroting wil aanpassen, dan moet Hongarije het geld krijgen waar het recht op heeft", zei Orbán. 

"Die richting was het al een tijdje aan het uitgaan", zegt Vos. "Het is chantage natuurlijk. Er is 10 miljard euro vrijgemaakt, maar er zit nog ongeveer 20 miljard vast, dus Hongarije zal zeker nog proberen om daar ook wat dingen uit te schrapen."

"Maar Orbán beseft aan de andere kant ook wel dat hij op een slappe koord zit. Te veel isolatie, te veel de paria worden, kan hij zich ook niet permitteren. Dus het zal afwachten worden of hij in januari ook weer het been zal stijf houden."