Gerard Reve zou vandaag 100 geworden zijn. De Nederlandse schrijver leeft niet enkel voort dankzij boeken zoals "De avonden", maar ook dankzij zijn woorden en uitdrukkingen. Reves invloed op ons dagelijks taalgebruik is niet te onderschatten. Dat weet ook Van Dale-hoofdredacteur Ton den Boon, die voor deze verjaardag een Revewoordenboek heeft samengesteld.
"Het is niet onopgemerkt gebleven" maar ook "soloseks": hoe Gerard Reve onze Nederlandse taal verrijkte
"Het is niet onopgemerkt gebleven", "het gaat slecht, verder gaat het goed" en "nix aan de handa". Het zijn uitdrukkingen die je misschien wel bekend in de oren klinken.
Ze zijn allemaal terug te voeren naar één man: Gerard Reve. Naast W. F. Hermans en Harry Mulisch, is hij een van de ‘Grote Drie’ naoorlogse schrijvers in de Nederlandse letteren. Reve staat gekend als een groot stilist, wat onder andere in werken als “De avonden” of “Nader tot U” tot uiting komt.
Net die stijl is een eigen leven gaan leiden. “Reve heeft ons niet enkel mooie boeken nagelaten, hij heeft ook onze taal verrijkt”, zegt Ton den Boon, hoofdredacteur van de Dikke Van Dale, in “Nieuwe Feiten” op Radio 1.
De taal van alle mensen
Ter ere van honderd jaar Reve, bundelde Den Boon honderd reviaanse termen in een woordenboek . “Ik heb enkel dingen opgenomen die vaker in de media worden aangetroffen", zegt hij. "Dat geeft aan dat het algemeen ingeburgerd is."
Het woordenboek kreeg de toepasselijke titel “Het weer van alle mensen”, naar de taalvondst waar de schrijver misschien wel het bekendst om staat. Al hangt er nog steeds een mysterieus kantje aan. “Zelfs bij Reve zelf is er onduidelijkheid over wat het precies betekent. Misschien is het regenachtig, typisch grijs-Nederlands weer.”
"Reve heeft ons niet alleen mooie boeken nagelaten, hij heeft ook onze taal verrijkt"
Of Reve die taal allemaal zelf heeft “uitgevonden”, is een lastige vraag. Wat wél zeker is, is dat de woorden allemaal tot hem te herleiden zijn. “Volgens zijn broer was Reve heel opmerkzaam. Hij was in staat om woorden en uitdrukkingen die hij op straat hoorde, langdurig te onthouden en die uiteindelijk in zijn boeken te verwerken. Daardoor schrijven we ze nu aan hem toe.”
Van "liefdeshoorn" tot "soloseks"
Daarnaast schreef Reve ook een uitgebreid erotisch vocabularium bijeen. Metaforen voor de liefdesdaad of geslachtsdelen, dat waren zijn specialiteit. Denk aan “liefdeshoorn”, “de geheime opening” of “soloseks”.
Zelfs in de porno-industrie kunnen dus reviaanse woorden teruggevonden worden. Maar het gaat verder dan dat, benadrukt den Boon: "Hij is ook heel belangrijk geweest voor de emancipatie van homoseksualiteit. Mede door zijn boeken, maar ook door zijn publieke optredens.".
Niet onopgemerkt
“Er zijn natuurlijk ook Bredero, Vondel en Couperus die het Nederlands hebben verrijkt”, zegt den Boon. Maar Reve heeft als 20ste-eeuwse figuur al het Nederlands veranderd. “Hij heeft blijvende sporen in onze woordenschat nagelaten, en dat is bijzonder voor een schrijver.”
Reve is niet onopgemerkt gebleven, zoveel is duidelijk. Wie een beetje oplet, kan zijn echo's in onze alledaagse taal horen.
