Van spookbedrijven tot witwaspraktijken: gemeenten krijgen nieuw wapen tegen malafide ondernemingen

Mogelijk malafide bedrijven opsporen met data. Dat is precies wat het criminaliteitsplatform van GraydonCreditsafe, gespecialiseerd in data-analyse van ondernemingen, doet.

10 Vlaamse steden en gemeenten konden het afgelopen jaar dat criminaliteitsplatform al testen om mogelijk malafide ondernemingen op te sporen. Het gaat dan bijvoorbeeld over bedrijven die zwart geld witwassen of betrokken zijn bij drugscriminaliteit. De tool wordt nu uitgerold over alle Vlaamse lokale besturen.

Concreet verzamelt GraydonCreditsafe voortdurend informatie van alle mogelijke bedrijven. Die ondernemingen krijgen dan een score van 0 tot 10. Hoe hoger de score, hoe meer afwijkende punten er door de algoritmes zijn vastgesteld.

"Het platform geeft niet alleen een score, maar legt ook uit waarom die score wordt gegeven", zegt Eric Van den Broele van GraydonCreditsafe. Lokale besturen en de politie kunnen daarnaast ook data opvragen over een bedrijf dat bijvoorbeeld opduikt in een dossier.

Om veiligheidsredenen kan Van den Broele de verschillende data-elementen niet allemaal vrijgeven, maar het gaat bijvoorbeeld om jaarrekeningen, betalingen en oprichtingsaktes.

"Als een bedrijf een oprichtingsakte heeft waarin de ondernemer aangeeft zowel bakker als visverkoper te zijn, zal dat gezien worden als alarmerend omdat er geen logische link is tussen de twee."

Hij benadrukt dat de scores van het systeem zelf nooit als bewijslast kunnen gebruikt worden. "Het is dan altijd aan de bevoegde instanties om verder onderzoek te doen en bewijs te verzamelen. Er kan bijvoorbeeld een perfect legitieme reden zijn dat iemand zowel brood als vis zou verkopen."

Hoe zit dat dan met de privacy? "Het systeem bestudeert bedrijfsstructuren en richt zich helemaal niet op personen", zegt Van den Broele. "Bovendien gebruikt het systeem grotendeels publieke data aangevuld met data die niet door het grote publiek consulteerbaar zijn, maar wel beschikbaar en nauwkeurig afgecheckt zijn op privacy. GDPR-gewijs zit dat dus allemaal goed."

"Terwijl het voor de politie soms maanden speurwerk is, kunnen stadsbesturen met het criminaliteitsplatform van GraydonCreditsafe met enkele muisklikken informatie over een bedrijf ontvangen", zegt Vlaams minister van Justitie Zuhal Demir (N-VA). "Het platform is in één jaar tijd  15.513 keer gebruikt door onder meer Turnhout, Vilvoorde en Kortrijk."

"Zo werden op basis van verder onderzoek na een hoge criminaliteitsscore bijvoorbeeld carwashes, restaurants, viswinkels en kapsalons opgerold in het kader van criminaliteit en fraude. Er werden zelfs bij één vzw met een hoge score tekenen van radicalisering gevonden. In Sint-Pieters-Leeuw werden dan weer op één adres 400 spookbedrijven ontdekt."

"Verder onderzoek bij het platform leert ons zelfs dat er over heel Vlaanderen maar liefst 59.200 bedrijven zijn met een hoge criminaliteitsscore. Daarom rol ik vanaf januari het platform uit over heel Vlaanderen. We gaan opleidingen geven om de tool optimaal te gebruiken."

"Heel veel steden en gemeenten hebben al een stevig bestuurlijk handhavingsbeleid opgebouwd om de ondermijnende criminaliteit op hun grondgebied aan te pakken. Daar kruipen vooral tijd en menselijke capaciteit in. Iets wat ze niet altijd hebben. Ik wil hen nu meer slagkracht geven met deze tool, in de strijd tegen de georganiseerde misdaad."

Bij zulke tools kan de vraag gesteld worden of bepaalde groepen in de maatschappij niet geviseerd zullen worden, door bijvoorbeeld de politie die ook gericht data kan opvragen. Volgens Demir is dat niet aan de orde. "Ik vertrouw erop dat de politie er verstandig mee aan de slag gaat."