De voorbije week kwamen uit Gaza beelden van groepen Palestijnse mannen in ondergoed. Ze zitten, soms geboeid en geblinddoekt, op straat of in vrachtwagens van het Israëlische leger. Vooral enkele beelden van zo'n groep waarbij een oudere man wapens naar Israëlische soldaten brengt, werden druk becommentarieerd op sociale media. Wat weten we over die beelden tot nu toe?
De voorbije week doken op sociale media allerlei foto's op van groepen half ontklede Palestijnse mannen: soms zittend of knielend op de grond, soms geboeid en geblinddoekt, soms vervoerd in vrachtwagens. Op sociale media worden deze beelden geregeld omschreven als "Hamas-strijders die zich hebben overgegeven aan het Israëlische leger".
"Terroristen geven zichzelf aan", citeert de Israëlische tv-zender N12 News op 7 december een woordvoerder van het Israëlische leger over een foto van een groep mannen in ondergoed, op straat in Beit Lahia in de Gazastrook.
De Israëlische openbare omroep, KAN, beschrijft de gelijkaardige beelden uit de Gazastrook dan weer anders: "Tientallen inwoners van Gaza gaven zichzelf aan bij IDF-soldaten. Ze werden uitgekleed en onderzocht en zullen worden meegenomen voor ondervraging, om uit te zoeken wie een terrorist is en wie banden heeft met Hamas."
Maar, welke stellingen kloppen nu? Zijn het Hamas-strijders? Of gaat het gewoon om burgers?
1. Zijn dit Hamasstrijders?
Gaat het hier werkelijk om massale overgaves van Hamas-strijders? Al snel na de verspreiding van de beelden werd duidelijk dat die bewering niet helemaal kon kloppen.
Hani Almadoun, een Palestijn die in de Verenigde Staten voor een liefdadigheidsorganisatie werkt, vertelde aan de Britse krant The Guardian hoe hij op een van de video's familieleden herkende. Zijn broer, een winkeluitbater, en verschillende andere familieleden van Almadoun, werden in groep gearresteerd en ondervraagd, maar later ook weer vrijgelaten.
In een andere foto van een rij zittende, ontklede mannen herkende de Arabische krant Al-Araby Al-Jadeed haar journalist Diaa Al-Kahlout .
In officiële reacties van het Israëlische leger en de Israëlische overheid klinkt het dat "mannen van militaire leeftijd" die bij de operaties van de Israëlische troepen in de Gazastrook worden aangetroffen, steeds op deze manier gearresteerd worden. Iedereen wordt vervolgens meegenomen voor ondervraging om eventuele banden met Hamas vast te stellen.
Naar schatting 10-15% van de gearresteerde mannen zou uiteindelijk iets met Hamas te maken hebben gehad en vastgehouden worden, volgens een schatting van Israëlische veiligheidsofficieren.
Verontwaardiging om "vernedering"
Het gaat meestal niet om beelden die officieel verspreid zijn door het Israëlische leger, maar ze zijn wel gefilmd door soldaten en gelekt naar de media. Het ontkleden van de mannen is nodig, stelden Israëlische woordvoerders, om te vermijden dat de mannen bomgordels of andere wapens onder hun kleren verbergen.
De internationale reacties op de foto's waren grotendeels negatief. Binnen Israël komen de beelden tegemoet aan de vraag van een deel van de Israëlische bevolking naar tastbaar bewijs van militaire overwinningen in Gazastrook, maar in het land klinkt ook kritiek. Een opiniestuk in Haaretz stelt dat Israël niets te winnen heeft bij het verspreiden van dergelijke fotos en video's waarop Palestijnen vernederd worden.
Het Internationale Rode Kruis riep Israël ondertussen op om alle gevangenen met menselijkheid en waardigheid te behandelen, in overeenstemming met het internationale recht.
2. Zet Israël overgaves van Hamas-strijders "in scène"?
Enkele beelden in het bijzonder waren drukbesproken op sociale media. We zien op de achtergrond een groep arrestanten die opnieuw halfnaakt zijn en hun identiteitspapieren boven het hoofd houden. Een oudere man komt in beeld met een wapen boven zijn hoofd, dat hij neerlegt dichtbij waar de Israëlische soldaten zich bevinden.
Almog Boker, journalist bij de Israëlische televisiezender Channel 13, omschreef het beeld op X (het vroegere Twitter) als "een terrorist van de elite-eenheid van Hamas" die "zijn wapen neerlegt".
Anderen beweren echter dat het hele verhaal "in scène is gezet". Dat komt vooral omdat twee, bijna identieke video's opdoken waarin telkens dezelfde man een kalasjnikov inlevert. In de filmpjes draagt hij het wapen de ene keer echter in zijn linkerhand en de andere keer in zijn rechterhand.
De insinuering is dan dat het Israëlische leger de man twee "takes" heeft laten opnemen van zijn "overgave" met hetzelfde wapen.
In werkelijkheid zijn er eigenlijk geen twee wapens, maar drie wapens ingeleverd door dezelfde man. In een eerste beeld, dat verscheen op het Telegram-kanaal van YediotNews, is te zien hoe de man een eerste kalasjnikov en lader neerlegt op het voetpad.
In de eerste van de twee betwiste video's is te zien hoe dezelfde man een tweede wapen (in de rechterhand) en lader (in de linkerhand) naar dezelfde plek brengt. DIt is niet alleen gefilmd maar ook gefotografeerd. Op die foto zijn de net voordien reeds ingeleverde kalasjnikov met lader duidelijk te zien op het voetpad.
Het resultaat is dat er op het einde van de eerste video twee wapens en twee laders liggen.
In een tweede video is vervolgens te zien hoe de man nog een derde wapen daaraan toevoegt. Hierbij wisselde hij inderdaad van hand om het geweer vast te houden. Het eindresultaat is een stapel van drie wapens en drie laders.
Er bestaat geen bewijs voor de omschrijving van deze video's of foto's als een "Hamas-strijder die zich overgeeft". Enkel is op de beelden te zien hoe, door Israëlische soldaten met een megafoon, een man gevraagd wordt om verschillende wapens naar hen te brengen.
Of die wapens aan de man zelf toebehoorden, weten we niet. Of de man actief was als Hamas-strijder evenmin.
Maar met zekerheid kan worden uitgesloten dat deze man in deze beelden door het Israëlische leger gevraagd werd om zich in afzonderlijke "takes" verschillende keren met hetzelfde wapen "over te geven". Het gaat om verschillende wapens die één voor één ingeleverd worden. Dat besluiten ook de factcheckers van CheckNews en BBC Verify , die eveneens de beelden onderzochten.
