In Congo zijn het woensdag presidentsverkiezingen. Huidig president Félix Tshisekedi neemt het op tegen meer dan 20 kandidaten, onder wie Nobelprijswinnaar Denis Mukwege, oud-rivaal Martin Fayulu, die zichzelf uitriep tot de "eigenlijke winnaar" van de vorige verkiezingen en Marie José Ifoku, de enige vrouw in de race. Wie de meest opmerkelijke presidentskandidaten zijn, leest u hier.
1. Huidig president Félix Tshisekedi
De 60-jarige Congolese president en leider van de partij "Union pour la Democratie et le Progrès Social" (UDPS) hoopt op een tweede termijn. Hij is dan ook alomtegenwoordig op de Congolese radio en televisie. De huidige president is de zoon van Congolees oppositie-icoon Etienne Tshisekedi, die de UDPS mee heeft opgericht. Félix woonde tijdens zijn jeugd ook enkele jaren in Brussel. Na de dood van zijn vader werd hij in maart 2018 gevraagd om de UDPS te leiden en om de presidentskandidaat te zijn voor de verkiezingen. Tshisekedi kwam in datzelfde jaar aan de macht, na een omstreden verkiezingsoverwinning.
Volgens de toenmalige waarnemers van de katholieke bisschoppenconferentie was de eigenlijke verkiezingsoverwinnaar Martin Fayulu. Maar Tshisekedi werd gesteund door voormalig president Joseph Kabila en als leider naar voren geschoven. Toch was het verbond met het Kabila-kamp van korte duur, Tshisekedi verenigde zich intussen met andere politieke zwaargewichten.
Bij zijn overwinning vijf jaar geleden beloofde de president om de corruptie uit te roeien, de economie op te bouwen, de ongelijkheid aan te pakken en conflicten in het oosten op te lossen, maar volgens critici is hij op vele punten tekortgeschoten.
Het gewelddadige conflict in het oosten woedt momenteel in alle hevigheid. Het sleept intussen jaren aan met miljoenen doden als gevolg, bovendien zijn er door de gevechten 6,1 miljoen mensen op de vlucht in eigen land (cijfers Verenigde Naties). Hij nam verschillende initiatieven, maar zonder succes. Ook twee internationale vredesmissies in de regio worden door Tshisekedi opgeroepen om zich terug te trekken. Daarnaast blijft uitbuiting in de mijnen schering en inslag. Bovendien blijft de Congolese economie een van de armste in de wereld.
Tshisekedi liet wel vele oppositiekandidaten en honderden gevangenen vrij, hij maakte ook het onderwijs gratis. Tijdens zijn regeerperiode werd hij geconfronteerd met verschillende crisissen, zoals een ebola-uitbraak en de covid-crisis.
De geschiedenis toont dat eerlijke verkiezingen organiseren niet de sterkste kant is van Congolese machthebbers. Het zal ook niet evident zijn voor de tegenkandidaten om Tshisekedi van een tweede ambtstermijn te houden. Eind vorige maand zei de Europese Unie dat ze het team waarnemers toch niet naar Congo sturen wegens "technische beperkingen". Zo mogen de waarnemers onder meer hun satelliettelefoons niet gebruiken van de Congolese overheid wegens "doorbreken van het Congolees protocol".
2. Martin Fayulu: "De verkozen president"
Martin Fayulu is een van de belangrijkste tegenkandidaten van Tshisekedi. Fayulu zint op wraak omdat hij naar eigen zeggen "de eigenlijke winnaar is van de verkiezingen in 2018". Zijn aanhangers noemen hem al vijf jaar "de verkozen president". Maar volgens officiële cijfers eindigde de man als tweede.
De 67—jarige Fayulu is de voormalige topman van de oliegigant Exxon Mobil. Hij wil met zijn Lamuka-coalitie opnieuw een gooi doen naar de macht. Tijdens de verkiezingscampagne in 2018 namen hij en Tshisekedi het eerst samen op als oppositiekandidaten. Maar Tshisekedi trok zich plots terug en sloot zich aan bij het Kabila-kamp.
Fayulu zegt dat hij deze keer "geen fraude zal tolereren". Tijdens zijn campagne belooft hij onder andere bedrijven op te richten gelinkt aan de Congolese cultuur, waarvan de inkomsten gebruikt worden om de noodzakelijke behoeften van het land te voorzien.
Tijdens zijn verkiezingsbijeenkomst in Oost-Congo riep hij: "Hebben jullie vrede vandaag? Beveiliging? Is de situatie verbeterd sinds Félix Tshisekedi hier is?" Fayulu beweert dat hij wel stabiliteit naar deze regio zal brengen.
3. Populaire zakenman Moïse Katumbi
Fayulu en Moïse Katumbi zijn de populairste oppositiekandidaten met de meeste aanhangers. De 58-jarige Katumbi is een steenrijke zakenman en de baas van de gerenommeerde voetbalclub "Tout Puissant Mazembe". Hij is de voormalige gouverneur van de provincie Katanga, ook wel het economische hart van Congo genoemd omwille van de vele goud-, koper en uraniummijnen. Hij is er geboren en getogen.
In zijn campagne benadrukt Katumbi zijn zakelijke successen. Daarnaast beklemtoont hij zijn staat van dienst in de provincie Katanga met de aanleg van wegen, scholen en de ontwikkeling van de landbouw. Hij beweert door zijn ervaring in deze provincie dat hij weet hoe hij het land moet besturen.
Ook toen Kabila president was, stelde hij zich kandidaat voor de presidentsverkiezingen. Maar hij verliet het land omdat hij veroordeeld werd door de Kabila-regering wegens fraude. Katumbi mocht niet terugkeren om deel te nemen aan de verkiezingen in 2018. Pas nadat hij gratie kreeg van Tshisekedi keerde hij terug naar Congo. De woordvoerder van zijn partij werd in juli vermoord.
4. Nobelprijswinnaar voor de Vrede Denis Mukwege
De bekendste kandidaat in het buitenland is ongetwijfeld dokter en Nobelprijswinnaar voor de Vrede Denis Mukwege. De gynaecoloog strijdt al jaren tegen seksueel geweld en ontving daarvoor in 2018 de Nobelprijs.
Zo behandelde de 68-jarige dokter, met de bijnaam "de man die vrouwen repareert", al honderden slachtoffers van verkrachting en mishandeling in zijn Panzi-ziekenhuis. Het ziekenhuis ligt in de conflictregio Oost-Congo, waar gewapende groepen al jarenlang burgers aanvallen. Mukwege heeft zich altijd zeer kritisch uitgelaten over de Congolese regering, die er maar niet in slaagt om het conflict te beëindigen.
"We willen de Congolezen hun waardigheid en rechten teruggeven", zei Mukwege in oktober bij de aftrap van zijn verkiezingcampagne. Hij was eerder ook kritisch over de buitenlandse hulp, onder meer over de militaire hulp, waar het land volgens hem afhankelijk van is. "We gaan alles in het werk stellen zodat buitenlandse legers het land verlaten. De Congolezen moeten leren om zelf het heft in handen te nemen op het gebied van veiligheid". Mukwege wil voorts "de corrupte en roofzuchtige praktijken" aan de kaak stellen die de meerderheid van de Congolezen in armoede houden. Maar de dokter had geen politieke basis en zijn campagne kwam traag op gang.
Mukwege was in 2012 zelf het doelwit van een aanslag: gewapende mannen drongen zijn huis binnen en vermoordden zijn lijfwacht. Nadien verbleef hij in België, maar keerde na een korte tijd terug om zijn werk in Congo voort te zetten.
5. Enige vrouwelijke kandidate Marie José Ifoku
Op de lijst met 24 presidentskandidaten prijkt één vrouwennaam, namelijk die van Marie José Ifoku. Ze werd geboren in 1965 in Kinshasa, maar heeft ook een deel van haar jeugd doorgebracht in België en Nederland.
Ifoku begon haar politieke carrière in 2015 als adjunct-commissaris van Tshuapa, een provincie in het noordwesten van het land. Ze werd later vicegouverneur en vervolgens gouverneur van de provincie.
In haar campagne belooft ze te strijden tegen corruptie en machtsmisbruik. Ze ijvert voor transparantie. Voorts wil ze het plunderen van rijkdommen in het land vervangen door "rechtvaardigheid, gelijkheid en burgerparticipatie".
Het is Ifoku's tweede gooi naar het presidentschap. Ze was de enige vrouwelijke kandidate in de presidentsverkiezingen van 2018, waar ze als negende eindigde op een totaal van de 21 kandidaten.
