Nog drie weken tot oudejaar, maar we weten het nu al zeker: 2023 wordt warmste jaar ooit gemeten

Het jaar duurt nog een dikke drie weken, maar het lijdt nu al geen twijfel meer: 2023 zal het warmste jaar worden dat ooit is gemeten. Dat meldt de Europese weermonitoringsdienst Copernicus. Dat doet voortdurend metingen van de atmosfeer met satellieten en grondstations. 

Copernicus voelt zich zeker genoeg om die voorspelling te doen omdat ook november weer alle temperatuurrecords brak. Over de hele wereld was het in november gemiddeld 14,2 graden Celsius. Onder andere Brazilië werd getroffen door een extreme hittegolf.

Het nieuwe temperatuurrecord is warm. 0,85 graden Celsius warmer dan gemiddeld tussen 1991 en 2020 om precies te zijn. Maar het is ook een derde van een graad warmer dan de vorige warmste novembermaand, die van 2020. Daarmee komt november 2023 mee in het rijtje van spectaculaire en verontrustende maandrecords dit jaar.

Vorige maand was ook al zo'n recordmaand. Toen vergeleek klimaatwetenschapper Wim Thiery (VUB) het met het wereldrecord op de 100 meter sprint dat verbeterd wordt met een volle seconde. Amper te vatten dus. Maar toch gebeurt het momenteel.

De hele voorbije herfst was trouwens recordwarm. Van september tot november was het wereldwijd gemiddeld 15,3 graden Celsius. Dat is maar liefst 0,88 graden Celsius warmer dan gemiddeld tussen 1991 en 2020.

In Europa was de kloof zelfs nog groter. Daar was de afwijking 1,43 graden Celsius. Toch was het niet de warmste herfst die ooit is gemeten in Europa. Dat record blijft voorlopig op naam van 2020, met een haarlengte voorsprong van 0,03 graden Celsius.

De weerkaarten van 2023 lezen als een absoluut noodalarm. Dit jaar heeft nu zes recordmaanden gekend en twee recordseizoenen.

In oktober al waagden klimaatwetenschappers van Berkeley Earth zich aan de voorspelling dat 2023 het warmste jaar ooit gemeten zou worden. Die voorspelling is nu dus werkelijkheid geworden. Niets wijst erop dat december plots recordkoud zal worden. Integendeel.

Want zo lang de mensheid broeikasgassen blijft uitstoten, zal ook de wereldwijde temperatuur blijven stijgen. En de uitstoot groeit nog steeds (hoewel de piek in sommige sectoren in zicht komt).

Het klimaatakkoord van Parijs wil de opwarming van de Aarde beperken tot maximaal 2 graden Celsius, en als het even kan 1,5 graden. Klimaatwetenschappers waarschuwen dat er vanaf 2 graden Celsius kantelpunten bereikt dreigen te worden waardoor de klimaatverandering zichzelf versterkt.

Het gaat dan bijvoorbeeld om het afsmelten van het landijs op Groenland of het afsterven van het Amazonewoud. Dat zou op zijn beurt verregaande gevolgen hebben voor de volksgezondheid, de voedselzekerheid en de fauna en flora.

Op dit moment zijn we op weg naar een opwarming van 2,5 tot 2,9 graden Celsius. En in de realiteit pieken we nu af en toe al boven de symbolische grens van 1,5 graden. November 2023 was 1,75 graden warmer dan pre-industriële tijden.

Eén belangrijke kanttekening: die overschrijding is op dit moment nog niet structureel. Ze wordt mee veroorzaakt door het natuurlijke weerfenomeen El Niño, dat zich om de 2 tot 7 jaar herhaalt. Die stuwt de temperaturen mee omhoog.

El Niño hebben we niet in de hand, maar de uitstoot van broeikasgassen wel. "Zo lang de concentratie van broeikasgassen blijft stijgen, hoeven we geen andere resultaten te verwachten dan wat we dit jaar hebben gezien", zegt Carlo Buontempo, directeur van Copernicus. Zoals onderhand de gewoonte is, wijst hij erop dat de uitstoot terugbrengen naar nul de beste manier is om de klimaatrisico's "op een effectieve manier onder controle te houden".

Daar gaat het momenteel dus over op de VN-klimaatconferentie in Dubai. Onder andere het afbouwen van fossiele brandstoffen staat er op de agenda. Maar reken maar dat Copernicus er vandaag ook over de tongen gaat.