Vorige week vrijdag begon de gevechtspauze tussen Israël en Hamas, het luidde een periode in waarin verschillende Israëlische gijzelaars en Palestijnse gevangenen werden vrijgelaten. En steevast ging het dan over vrouwen en kinderen. Hoe komt dat? "Vrouwen en kinderen worden op één lijn gezet en gezien als onschuldig. Mannen zien we sneller als dader", legt Heleen Touquet (UAntwerpen) uit.
Waarom is het altijd "vrouwen eerst" in nood- of oorlogssituaties?
Sofie Gebruers
Gepubliceerd:
"Vrouwen en kinderen", de twee worden vaak samengenomen wanneer het gaat over reddingsoperaties, conflicten of oorlogssituaties. "Vrouwen en kinderen" worden eerst gered, moeten vaak niet verplicht mee vechten en zijn nu ook de eerste gijzelaars en gevangenen die worden vrijgelaten in de oorlog tussen Israël en Hamas. Kinderen omdat ze per definitie kwetsbaarder en onschuldig zijn. Maar waarom worden vrouwen op dezelfde lijn gezet? In tijden waar gendergelijkheid hoog in het vaandel wordt gedragen, lijkt het iets uit een vervlogen verleden.
Vrouwen slachtoffers, mannen daders
Volgens Heleen Touquet, onderzoeker gender en internationale politiek aan de Universiteit Antwerpen, zien we vrouwen in nood- of oorlogssituaties vaak als slachtoffers: "Vrouwen worden bij voorbaat als onschuldig gezien en mannen zijn automatisch een beetje verdacht."
Terwijl de realiteit vaak een pak genuanceerder is, er zijn effectief wel meer mannen die in het leger zitten, maar als het bijvoorbeeld gaat over Israëlische gijzelaars die vastzitten in Gaza: dan zijn daar ook vrouwelijke soldaten bij. Tegelijkertijd zijn niet alle mannen die daar vastzitten soldaat.
Opnieuw gijzelaars vrijgelaten tijdens gevechtspauze: vanwaar de focus op vrouwen en kinderen?
"In conflicttijden zijn gendernormen vaak strikter dan anders. We hebben bijvoorbeeld vaak moeite om mannen als kwetsbaar te zien in een oorlogssituatie. Dat heeft te maken met de verwachting dat mannen het land, en daarmee ook de vrouwen en kinderen, gaan verdedigen", legt de onderzoekster uit in "De wereld vandaag" op Radio 1.
Een concreet en pijnlijk voorbeeld hiervan is de genocide van Srebrenica die in 1995 plaatsvond. "Er zijn toen 8000 moslimmannen en jongens vermoord gewoon omdat ze mannen en jongens waren en daardoor als mogelijke soldaten werden aanzien", legt Touquet uit.
In conflicttijden zijn gendernormen vaak strikter dan anders
Haar onderzoek gaat ook over seksueel geweld in oorlogen. "Ook daar zie ik dat het heel moeilijk is om bijvoorbeeld mannen als slachtoffer te zien van seksueel geweld. Er zit daar een spanning op het idee dat we hebben van soldaten en burgers. Van een slachtoffer van seksueel geweld wordt verwacht dat het om een burger gaat, niet om een soldaat. En de categorie van "burgers" wordt daarenboven vaak geïnterpreteerd als vrouwen en kinderen, niet als mannen."
Evolutie?
Ons man- en vrouwbeeld in nood-en oorlogssituaties is dus nog redelijk klassiek, maar er is wel een zekere evolutie, vertelt Heleen Touquet: "Er wordt meer over gepraat en er is nu wel wat opkomend onderzoek over wie we wel en niet beschouwen als burger. Er wordt ook gedebatteerd over hoe we dat allemaal moeten conceptualiseren in het internationaal recht."
En niet onbelangrijk, merkt Touquet nog op, als we naar de praktijk kijken dan is oorlogsvoering toch nog voornamelijk een mannelijk gebeuren: "En eigenlijk is dat vreemd, want het is niet zo dat in een modern leger fysieke kracht nog zo belangrijk is. Een vrouw kan bijvoorbeeld evengoed een drone besturen als een man. Maar het is duidelijk dat die gendernormen heel bepalend zijn en blijven in hoe we naar de wereld kijken."
