Het Brusselse hof van beroep verplicht de Belgische staat, het Vlaams Gewest en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest om de uitstoot van broeikasgassen sneller te reduceren. Die moeten in 2030 55 procent lager liggen dan in 1990. Het hof oordeelt dat de overheden tot nu toe onvoldoende maatregelen hebben genomen om de mensenrechten van de burgers te beschermen.
Klimaatzaak haalt slag thuis in beroep: rechter verplicht overheid om uitstoot broeikasgassen sneller naar beneden te halen
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
De Belgische, Vlaamse en Brusselse overheden moeten tegen 2030 de uitstoot van broeikasgassen met 55 procent doen dalen, in vergelijking met 1990. Dat heeft het Brusselse hof van beroep vandaag beslist.
De uitspraak geldt voor de drie Belgische overheden samen. De drie rechters leggen geen specifieke doelstellingen op voor individuele overheden. België, Vlaanderen en Brussel zullen samen moeten overeenkomen wie wat doet om samen het doel van 55 procent reductie te bereiken "binnen de grenzen van hun respectievelijke bevoegdheden".
De uitspraak kwam er in het kader van de zaak die Klimaatzaak vzw aanspande tegen de Belgische staat, nu alweer negen jaar geleden. De vzw vertegenwoordigt 58.000 mede-eisers. De Belgische klimaatzaak was toen de tweede wereldwijd in zijn soort, na Nederland.
Klimaatzaak vindt dat de Belgische overheid niet voldoende doet om de klimaatverandering tegen te gaan, en zo de maatschappelijke zorgplicht schendt én het recht op leven en een gezinsleven van haar burgers. Anders gezegd: het Belgische klimaatbeleid is in strijd met de mensenrechten.
Het hof volgt die redenering. Het oordeelt dat "in het licht van de heersende consensus binnen de wetenschappelijke gemeenschap en de internationale politieke gemeenschap, de drie overheden de artikels 2 en 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) en de artikels 1382 en 1383 van het oud Burgerlijk Wetboek hebben geschonden doordat ze in 2020 de uitstoot van broeikasgassen onvoldoende hadden teruggebracht".
Bovendien vindt het hof dat die fout tot vandaag verder gezet wordt, doordat de overheden "onvoldoende strenge doelstellingen hebben opgesteld en onvoldoende verregaande maatregelen hebben genomen om tegen 2030 de uitstoot voldoende te beperken".
Dan toch verplichte reductiedoelstellingen
Klimaatzaak kreeg in 2021 al eens gelijk van de rechter, maar die legde de overheid toen geen reductiedoelstellingen op. Nochtans waren die verplichte reductiedoelstellingen net de reden waarom de eisers naar de rechtbank waren getrokken.
Daarom noemde de vzw die uitspraak toen historisch, maar ook een papieren overwinning. Klimaatzaak besloot in beroep te gaan. Nu de rechter in beroep wél reductiedoelstellingen uitspreekt, hebben ze hun slag dus binnen gehaald.
Opvallend: terwijl in eerste aanleg ook het Waals Gewest veroordeeld werd, is dat nu in beroep niet het geval. De rechter oordeelt dat het gewest voldoende vooruitgang heeft geboekt. De reductiedoelstelling die de rechter oplegt, geldt dus weliswaar voor heel België, maar Wallonië hoeft daar geen extra inspanningen voor te doen.
Rechter vraagt meer dan Europa
De uitstoot met 55 procent terugdringen tegen 2030, is een behoorlijke opdracht. In 2021 haalde ons land een reductie van 24 procent tegenover 1990. Het moet die inspanning die dertig jaar kostte dus nog eens overdoen, maar dan op tien jaar tijd.
De lat komt bovendien aanzienlijk hoger te liggen dan de klimaatinspanningen die Europa van ons land vraagt. België moet tegen 2030 zijn uitstoot van broeikasgassen terugdringen met 47 procent tegenover 2005 (de uitstoot was toen ruwweg even hoog als in 1990). Verder geldt die reductie niet voor belangrijke sectoren met een grote klimaatimpact zoals de elektriciteitsproductie en de zware industrie, die afgedekt worden door de Europese koolstofmarkt ETS.
Het hof van beroep vraagt die 55 procent uitstootreductie echter van héél België, ook de ETS-sector dus. Maar net daar heeft ons land de voorbije dertig jaar al de meeste uitstootreductie gehaald.
De vraag dringt zich dus op waar de overheden zullen snijden als ze willen voldoen aan de vraag van de rechter. Vragen ze nog meer inspanningen van de industrie? Of kijken ze bijvoorbeeld naar het transport, waar de uitstoot de voorbije dertig jaar net steeg ?
Dwangsom
Klimaatzaak vzw vroeg ook een dwangsom van 1 miljoen euro per maand per veroordeelde partij, maar daarover deed het hof vandaag nog geen uitspraak. Het wacht op de uitstootcijfers van 2022 tot 2024. Als die er zijn, en er zou blijken dat het klimaatbeleid van België, Brussel of Vlaanderen nog steeds niet voldoet, kan er alsnog een dwangsom opgelegd worden.
Momenteel bekijken de verschillende betrokken klimaatministers wat de uitspraak in de praktijk voor hun regio en beleid betekent. Zij kunnen het arrest nog aanvechten in cassatie, maar konden nu nog niet zeggen of ze dat ook zullen doen.
