Hoe gevoelig je bent voor het eten van gluten zit voor een stuk tussen de oren. Dat blijkt uit een onderzoek van de universiteiten van Maastricht en Leeds. De verwachting dat gluten maag-darmklachten gaat veroorzaken, speelt een belangrijke rol bij het al dan niet ervaren van die klachten. Ook als je er geen eet, kan het idee alleen al klachten geven.
Gluten is een eiwit dat in veel soorten graan zit. Bij sommige mensen veroorzaakt het eten ervan maag-darmklachten. Dat is bijvoorbeeld zo bij mensen met coeliakie, een auto-immuunziekte waarbij het lichaam afweerstoffen maakt tegen gluten. Bij een tarweallergie gebeurt ongeveer hetzelfde tegen tarwe.
"Dat zijn niet de mensen die we onderzocht hebben", benadrukt maag-, darm- en leverspecialist Daniël Keszthelyi van de universiteit van Maastricht. "Voor hen is het ontzettend belangrijk om geen gluten te eten."
"Maar steeds vaker verminderen mensen hun gluteninname vanwege zelf-gerapporteerde maag-darmklachten, hoewel ze geen tarweallergie of coeliakie hebben. De oorsprong van hun symptomen is vaak niet duidelijk."
Daarom wilden de wetenschappers de effecten onderzoeken van het verwachtingspatroon van mensen. 83 proefpersonen met zelf-gerapporteerde (milde) glutengevoeligheid werden daarvoor ingedeeld in 4 groepen:
Mensen die dachten dat ze gluten gingen krijgen en er effectief hadden gegeten
Mensen die dachten dat ze gluten gingen krijgen en er eigenlijk geen hadden gegeten
Mensen die dachten dat ze geen gluten gingen krijgen en er toch hadden gegeten
En mensen die dachten dat ze geen gluten gingen krijgen en er effectief geen hadden gegeten.
"De meeste klachten kwamen voor bij de eerste groep: de mensen die de verwachting hadden en daadwerkelijk gluten hadden gegeten. Maar er waren ook klachten bij de mensen die alleen maar dachten dat ze gluten gingen eten, terwijl dat niet zo was", zegt professor Keszthelyi.
De klachten die mensen voelden, ook als ze geen gluten aten, waren echt
Daniël Keszthelyi, maag-darm-leverarts Universitair Medisch Centrum Maastricht
"We hadden wel verwacht om een effect te zien, maar niet dat het effect zo groot zou zijn. Het geeft aan dat naast het biologisch effect van gluten, ook de verwachting dat je klachten gaat krijgen een belangrijke rol speelt."
"Dit zijn overigens geen ingebeelde klachten, maar reële klachten. Je voelt die echt, ook in je buik. Maar die gevoelens komen waarschijnlijk niet voort uit een biologisch effect van gluten, maar eerder door een verkeerde signaalverwerking vanuit de darm en de hersenen waarbij je de verwachting hebt dat je klachten gaat krijgen."
Gevoeligheid voor gluten zit soms gewoon in het hoofd
Connectie tussen de darmen en de hersenen
"We denken dus dat het zich niet alleen maar tussen de oren afspeelt. Er is een duidelijke connectie tussen de hersenen en de darmen, de zogenoemde hersen-darm-as. Buikpijn ontstaat in de buik, maar het bewuste gevoel zit tussen je oren. Anatomisch gezien ontstaat het gevoel pas in de hersenschors."
Ook stress en darmklachten zijn vermoedelijk aan elkaar gelinkt via de hersen-darm-as. Toch is er nog relatief weinig over bekend. De wetenschappers willen daarom nu meer onderzoek doen naar de invloed van de hersenen op het ontstaan van darmklachten.
Een glutenvrij dieet is niet de enige oplossing
Daisy Jonkers, hoogleraar Darmgezondheid (Universiteit van Maastricht)
"Door de invloed van interacties tussen de hersenen en de darmen kunnen mensen echt buikpijn, een opgeblazen buik of bijvoorbeeld diarree krijgen na het eten van gluten", zegt Daisy Jonkers, hoogleraar Darmgezondheid aan de universiteit van Maastricht. "Maar de oorzaak van die klachten ligt niet enkel in het eten van gluten, dus een glutenvrij dieet is niet de enige oplossing."
Professor Keszthelyi roept daarom mensen op om te laten onderzoeken of een glutenvrij dieet strikt noodzakelijk is. "Een glutenvrij dieet is populair, maar kan op lange termijn ook tekorten in het lichaam veroorzaken. Ook als je intolerant bent voor gluten, bestaan er bepaalde behandelingen die het mogelijk maken om geleidelijk aan toch gluten te kunnen verdragen."
De studie is vandaag gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift The Lancet Gastroenterology and Hepatology .
