"Ja zeggen is niet hetzelfde als zin hebben in seks": nieuwe film "How to have sex" stelt vragen over toestemming bij jongeren

Met haar opmerkelijke debuutfilm "How to have sex" gooit de jonge Britse regisseur Molly Manning Walker een bommetje. Haar hoofdpersonage, een zestienjarig meisje dat met haar vriendinnen op feestvakantie is op Kreta, geeft aan een jongen toestemming om seks met haar te hebben. Heel haar lichaam zegt "nee", en toch zegt ze "ja". En als ze "ja" zegt, is het oké? "Nee", zegt Walker, zo werkt het niet. 

Molly Manning Walker werd zelf op jonge leeftijd seksueel aangerand. Maar ze leerde om erover te praten, waardoor ze nu stevig in haar schoenen staat. Met haar film wil ze het onderwerp "consent" (het geven van wederzijdse toestemming bij seks) op scherp stellen. Volgens haar moeten jongeren op jonge leeftijd leren praten over seks. Anders zijn ze niet gewapend om tijdig aan te geven waar ze de grens willen trekken. 

Zoals Tara, het meisje uit haar film. Ze wil "nee" zeggen, maar weet niet hoe. En dus stemt ze toe met iets dat ze eigenlijk niet wil. "Wat is die "ja" van haar waard? Wat doet een "ja" ertoe als iemand zich er rotslecht bij voelt? We moeten onze jongeren mondiger maken, zodat ze zulke situaties kunnen vermijden", vindt Walker.  

Molly Manning Walker wil met haar film het debat over seksualiteit onder jongeren duidelijk (her)openen. Een goed idee vindt Jolien Peeters van Sensoa, het Vlaamse expertisecentrum dat werkt rond seksuele gezondheid. We nemen drie opmerkelijke scènes onder de loep die duidelijk maken waar de knelpunten zitten bij jongeren, als het gaat over toestemming in een seksuele context.

Het is de derde uitgaansavond op rij. Tara beslist om vroeger naar huis te gaan tot ze Paddy tegenkomt, een van de jongens die ze de avond voordien heeft ontmoet. Hij overtuigt haar om nog niet naar huis te gaan en vraagt of ze meegaat naar het strand. Ondanks haar twijfels stemt ze toch in.

Wanneer ze op het strand aankomen, stelt Paddy voor om te naaktzwemmen. Tara protesteert eerst, maar geeft uiteindelijk toe. Wanneer Paddy haar in het water aanraakt, roept ze meermaals stop. Maar wanneer Paddy vraagt of ze seks met hem wil, zegt Tara "ja".

Waarom Tara instemt, is niet duidelijk. Maar Jolien Peeters van Sensoa heeft wel een idee. "Jongeren geven soms hun toestemming voor seksuele handelingen, omdat er groepsdruk heerst", vertelt ze. 

Dat kan ook kloppen in het geval van Tara. Ze is als enige van de groep nog maagd en bevindt zich in een feestcultuur waarin je status afhangt van je aantal bedpartners. "Door groepsdruk is een "ja" niet altijd een volmondige "ja". In dat geval kan je de toestemming in twijfel trekken."

Maar als Tara "ja" zegt, hoe kan Paddy dan weten dat ze geen seks wilt? "Het is belangrijk om te kijken naar de non-verbale signalen", vertelt Jolien Peeters. Paddy kon bijvoorbeeld letten op Tara's terughoudendheid. "Je kan ook meermaals toestemming vragen tijdens seks. Dat kan nooit kwaad."

Toch is dat niet altijd eenvoudig voor jongeren. "Jongeren vinden het vaak raar en onsexy om regelmatig toestemming te vragen. We moeten hen verzekeren dat dat niet het geval is."

In de scènes na de verkrachting zien we de invloed van de gebeurtenis op hoe Tara zich voelt. Ze is in zichzelf gekeerd en durft lange tijd met niemand te praten over de gebeurtenis. Zelfs niet met haar beste vriendinnen.

"Het is voor slachtoffers soms heel moeilijk om hun trauma aan iemand te vertellen. Dat komt bijvoorbeeld omdat sommigen de feiten minimaliseren of aan"victim blaming" doen", vertelt Jolien Peeters. Bij "victim blaming" wordt de schuld van de gebeurtenis bij het slachtoffer gelegd. Tara geeft zichzelf waarschijnlijk ook de schuld, omdat ze "ja" zei tegen Paddy.

In de film merken Tara's vriendinnen haar verdriet lange tijd niet op. Volgens Sensoa konden ze een belangrijkere rol spelen in de eerste dagen na de gebeurtenis. "Tara's vriendinnen konden de drempel verlagen om erover te spreken door het gesprek zelf aan te gaan. Waarschijnlijk deden ze dat niet door de groepsdruk om de feest- en sekscultuur in stand te houden."

De omgeving van een slachtoffer speelt dus een belangrijke rol in het traumaherstel. Maar het is voor die omgeving niet altijd even duidelijk wat die kan doen. "De meest waardevolle tips die ik kan meegeven zijn: veroordeel niet, bied een luisterend oor en zoek samen naar hulp", vertelt Peeters. "Begrip is het belangrijkste, doe dus zeker zelf niet aan "victim blaming"."

De derde opmerkelijke scène draait niet rond het hoofdpersonage Tara, maar wel rond Badger. Hij is de vriend van Peddy en vertelt op een ochtend hoe hij de avond voordien publiekelijk oraal bevredigd werd. "Het beste moment van mijn leven", vertelt hij vol trots.

De scène duurt enkele seconden en lijkt misschien niet belangrijk. Toch is hij dat wel: hij zorgt ervoor dat "How to have sex" niet alleen een film is over seksueel trauma en "consent", maar ook over de maatschappelijke verwachtingen ten opzichte van mannen. 

"Mannen die grenzen overschrijden gaan zeker en vast in de fout, maar ik denk dat hun daden ook te wijten zijn aan de maatschappelijke verwachtingen waaraan ze moeten tegemoetkomen", zegt regisseur Molly Manning Walker in een interview met "The Guardian". Volgens de regisseur wordt er van mannen verwacht dat ze zelfvertrouwen hebben op seksueel vlak, de leiding nemen en weten wat ze doen.

Sensoa is het eens met Walker. "In de maatschappij heersen ook een aantal mythes. Dat mannen bijvoorbeeld geen slachtoffer kunnen zijn van seksueel geweld, omdat ze altijd zin hebben in seks en ze vrouwen gemakkelijk van zich kunnen afduwen. Maar dat klopt uiteraard niet", zegt Peeters. 

Volgens Peeters is het dan ook belangrijk dat we praten over die verwachtingen en "consent". "Scholen spelen daarin een belangrijke rol. Ze moeten verschillende lessen wijden aan toestemming. Dat kan al vanaf de lagere school. Dan praten leerlingen natuurlijk nog niet over seks, maar wel over andere thema's waarin ze hun grenzen kunnen aangeven."

Later kunnen jongeren strategieën over het aangeven van hun grenzen gebruiken in een seksuele context. Volgens Jolien Peeters kan seksueel grensoverschrijdend gedrag op die manier in de toekomst vermeden worden. 

"Onderzoek wijst uit dat seksuele vorming doorheen de schoolcarrière positieve gevolgen heeft. Jongeren zullen ook minder geneigd zijn om seksueel grensoverschrijdend gedrag te plegen. Inzetten op preventie is dus belangrijk."