Vier nieuwe struikelstenen in Antwerpen voor vermoorde scheepsherstellers die bij verzet zaten tijdens Tweede Wereldoorlog

In vier Antwerpse straten zijn vandaag zogenaamde struikelstenen geplaatst. Dat zijn vierkanten gouden stenen die in de grond voor huizen worden geplaatst waar slachtoffers van het nazisme hebben gewoond tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op de steen staat dan de naam van het slachtoffer, maar ook de datum en plaats van overlijden. Het is oorspronkelijk een initiatief van de Duitse kunstenaar Gunter Demnis, die in 1992 de eerste struikelsteen plaatste voor het stadhuis van Keulen. 

In Antwerpen verscheen de eerste struikelsteen in 2018. "Of dat was toch de eerste die officiële toestemming kreeg van de stad", vertelt Wim Kenis, de initiatiefnemer van de struikelstenen in België. "Het ging toen om een struikelsteen voor mijn eigen huis. Die moest herinneren aan mijn grootoom. Dat was een politieman die zich had aangesloten bij het verzet. Hij werd uiteindelijk, samen met een groot deel van het politiekorps, gearresteerd en gedeporteerd. Slechts zeven agenten overleefden de oorlog."

Intussen staat Kenis trots te blinken bij de 173ste steen. "We maken geen onderscheid, iedereen die slachtoffer was van het nazisme kan met de struikelstenen worden herdacht", zegt hij. "In Antwerpen herdenkt twintig procent van de struikelstenen overleden verzetsleden, tachtig procent omgebrachte Joden."

Die 173ste steen, in de Duboisstraat, herdenkt Hendrik Hazen, een scheepshersteller bij het bedrijf Mercantile. Hij was, zoals zovele andere scheepsherstellers, actief bij het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. "Scheepsherstellers zagen in de dokken vaak zaken die de meeste mensen niet wisten omdat ze daar niet mochten komen. Zo konden die scheepsherstellers veel informatie doorgeven aan het verzet", vertelt Michel Moorkens die zelf scheepshersteller is. Hazen nam ook de leiding van het Syndicaal Strijdcomité bij Mercantile. Hij werd uiteindelijk gearresteerd en opgesloten in het fort van Breendonk. Later werd Hazen gedeporteerd en vermoord. Hij was toen 23 jaar.

Moorkens heeft intussen al zestien struikelstenen geplaatst om omgebrachte scheepsherstellers te herdenken. "We eindigen vanavond met de twintigste steen, maar dat is nog niet de laatste. In totaal zouden er 33 moeten liggen om alle vermoorde scheepsherstellers onder de nazibezetting te herdenken." De andere struikelstenen die vandaag werden geplaatst herdenken Jaak Pluym, Alphonsus Spillemaeckers en Carolus Verbeeck. 

Wie zelf ook ergens in Antwerpen een struikelsteen wil plaatsen, moet daarvoor toestemming vragen aan de stad. "Je kan via het elektronische stadsloket een dossier opstarten met die vraag. Daarna onderzoekt het stadsarchief de zaak en binnen de drie maanden volgt er een advies. Dat is meestal positief", klinkt het bij Kenis. De bewoners van het huis waarvoor de struikelsteen zal worden geplaatst moeten bovendien schriftelijk op de hoogte gebracht worden. "Ze moeten geen toestemming geven, maar worden best wel betrokken in het verhaal."

Hoewel Kenis al heel erg trots is op de 173 Antwerpse stenen, zijn er volgens hem nog duizenden slachtoffers te gaan. "De stenen worden in Amsterdam gemaakt, een zestigtal komen er jaarlijks deze kant uit. 2024 zit al volledig volgepland", zegt hij. "Wie dus nog ergens een struikelsteen wil plaatsen, zal dat pas ten vroegste in 2025 kunnen doen."