Vlaanderen tast in het duister: geen officiële cijfers over Chinees aandeel zonne-omvormers

Onze Vlaamse energiewaakhond de VREG, onze energieadministratie VEKA, de Vlaamse distributienetbeheerder Fluvius, het kabinet van Vlaams minister van Energie Zuhal Demir: niemand kon een antwoord geven op onze vraag naar de herkomst van de geïnstalleerde zonne-omvormers in Vlaanderen.

Fluvius houdt wel elke zonne-installatie nauwkeurig bij om de veiligheid van het stroomnet te kunnen garanderen. Iedereen die ook maar één zonnepaneel op zijn dak legt, moet die koppelen met een omvormer en na een technische keuring aanmelden bij Fluvius.  Maar cijfers over de herkomst van de apparaten houdt Fluvius niet bij, terwijl bij de keuring nochtans wel telkens de fabrikant wordt meegegeven.

De distributienetbeheerder kwam uiteindelijk gisteravond laat op vraag van het kabinet Demir met cijfers: het voorbije half jaar kwamen er 100.000 nieuwe omvormers in Vlaanderen bij. Meer dan de helft daarvan was Chinees. Maar officieel zijn die cijfers niet en ze zeggen niet zoveel. Er zijn grotere en kleinere omvormers die meer of minder stroom omzetten: zolang we geen cijfers hebben over de totale stroomhoeveelheid die de Chinese omvormers sturen, hebben we geen beeld over hun aandeel in de Vlaamse zonne-energie.

Die massa aan omvormers wordt almaar belangrijker. Het zijn er naar onze ruwe schatting al ruim een miljoen in Vlaanderen alleen. En ze sturen dus een elektriciteitsbron aan die op zonnige middagen het grootste deel van de stroom in ons land en in Europa levert. Voor heel Europa is dat bij momenten al meer vermogen dan 110 grote kernreactoren, zo blijkt uit de databanken van de Europese hoogspanningsnetbeheerders.

Voor ons land heeft de stroomproductie uit de zonnepanelen dit jaar al meerdere keren de grens van de 5.000 megawatt (MW) doorbroken. Dat is zoveel als vijf grote kernreactoren: het huidige Belgische kernenergiepark kan nog maximaal een kleine 4.000 megawatt aan stroom leveren. Op zonnige middagen vormen onze zonne-installaties de grootste elektriciteitscentrale van ons land.

Het zijn de omvormers die die gigantische elektriciteitscentrale sturen. Het is dan ook merkwaardig dat geen enkele instantie in Vlaanderen totnogtoe in kaart heeft gebracht wie die sturing domineert. Vooral omdat het plots uitschakelen ervan een zeer grote impact op ons stroomnet kan hebben. Het is dus een cijfer van strategisch belang.  

Globale cijfers over de rol van de verschillende landen in de sector van de zonne-energie zijn er wél al langer. Daar komt één ding uit naar voren: het draait bijna allemaal om China.

In 2022 beschreef het Internationaal Energie Agentschap (IEA) hoezeer de Chinezen de productie van de panelen zelf al in handen hadden: 85 procent van de basiscomponenten kwamen uit China. Volgens het IEA zal dat doorgroeien naar 95 procent. 

Dat zijn de panelen. Maar ook over hun sturing, via de omvormers, zijn globale cijfers bekend. In 2021 was 74 procent van de verscheepte omvormers in handen van Chinese bedrijven. Met Huawei als marktleider, zo blijkt uit cijfers van het internationaal gereputeerde databureau Wood Mackenzie. We kregen intussen ook de cijfers van 2022 binnen: daaruit blijkt dat het aandeel van de Chinese bedrijven nog gegroeid is naar...  80 procent. Huawei vergrootte nog zijn marktaandeel van 23 naar 29 procent.

Het marktaandeel van de Chinese omvormers stijgt dus wereldwijd. Er is geen reden om aan te nemen dat dat in Vlaanderen anders zou zijn. In het Brusselse Gewest is dat zeker zo. Brugel, de Brusselse energiewaakhond lichtte als enige instantie in België een tip van de sluier. Het bracht in 2020 de Brusselse zonne-energiemarkt uitgebreid in kaart.

In het eindrapport stonden ook cijfers over de evolutie van de geïnstalleerde omvormers. In tien jaar tijd steeg dat gecumuleerde aandeel op de (kleine) Brusselse markt van amper 0,3 procent naar maar liefst 27 procent in 2020.

Duitsland, al jaren de marktleider in Brussel, zag zijn aandeel halveren van bijna 82 procent in 2010 naar amper 41 procent in 2020.

Uit de jaarlijkse verkoop van de omvormers blijkt hoe steil de opgang van de Chinese fabrikanten is. In 2020 was 41,3 procent van de nieuw geïnstalleerde omvormers al van Chinese origine. Duitsland leverde nog 37,3 procent van de nieuwe omvormers. Het Chinese aandeel is zo goed als zeker nog verder gestegen, ten nadele van de Duitse fabrikanten, omdat één van de grootste installateurs in Brussel een paar jaar geleden is overgestapt van Duitse naar Chinese omvormers. 

Omdat we toch enigszins een beeld wilden krijgen van de situatie in Vlaanderen, contacteerden we tien omvormerfabrikanten: de vijf grootste Chinese, vier Europese, één Israëlische en één bedrijf uit de VS. Jammer genoeg wilde niemand cijfers vrijgeven over zijn marktaandeel in Vlaanderen of België. 

Bij gebrek aan data deden we zelf een ruwe telefonische steekproef. We belden 100 erkende Vlaamse installateurs, 20 per provincie. In onze selectie zaten zowel uit de kluiten gewassen ondernemingen die tot 6.000 omvormers per jaar installeerden als kleinere elektriciens met een paar tientallen zonne-installaties per jaar. We vroegen hen welke merken van omvormers ze aanboden, hoeveel ze er het voorbije jaar van elk merk hadden geplaatst en of ze iets konden vertellen over de evolutie op de markt. We informeerden ook naar mogelijke bezorgdheden over de Chinese producten.

Zowat elke installateur bevestigde dat het Chinese aandeel enorm was gegroeid. Meerdere waren overgestapt naar Chinese producten, veelal door leveringsproblemen met Europese omvormers. 77 boden Chinese omvormers aan, meestal in combinatie met Europese, Israëlische of Amerikaanse producten. 26 werkten alleen met Chinese omvormers. 23 kozen alleen voor Westerse apparaten.

We hadden ook cijfers over het totaal aantal omvormers dat de 100 installateurs het voorbij jaar naar eigen zeggen hadden geplaatst: dat waren er ongeveer 85.000, waarvan meer dan 70% van Chinese origine. Maar dat zegt dus niets over de elektriciteit die ze op het net zetten, omdat we de grootte van de omvormers niet kenden.

Fluvius bezorgde ons na maanden contact uiteindelijk gisteravond laat de resultaten van een eerste snelle telling: meer dan 50% van de 100.000 geplaatste omvormers sinds mei komt dus uit China. Ook hier weten we niet hoeveel stroom ze omzetten: dat kan meer dan 50% van de totale productie zijn of minder.

Maar het is wel een eerste indicatie dat de Chinese fabrikanten ook de Vlaamse markt momenteel domineren. Een dominantie die een aantal van onze installateurs zorgen baart: velen wijzen op het gemak waarmee ze zelf de omvormers vanop afstand kunnen uitzetten, via softwareplatformen die de fabrikanten hen zelf aanbieden. Meerdere installateurs beamen dat China daar mogelijk gebruik van zou kunnen maken om ons elektriciteitsnetwerk te verstoren.