Nog heel wat moorden in ons land blijven onopgemerkt: kijk binnen in de gloednieuwe autopsiezaal van het UZ Leuven

In het UZ Leuven is het eerste Forensisch Medisch Instituut in ons land voorgesteld. In de hoogtechnologische autopsiezaal zullen wetsdokters voortaan nog beter hun werk kunnen uitvoeren. En dat komt ten goede aan de gerechtelijke dossiers, want in ons land blijven jaarlijks nog steeds heel wat verdachte overlijdens onder de radar.

Caroline Van den Berghe Hanne Decré

do 23 nov. 2023 13u01

Jaarlijks worden er in ons land ongeveer 140 dodingen (moorden en doodslagen) geregistreerd. Soms iets meer, soms iets minder. Maar er blijven er nog altijd heel wat onder de radar. Schattingen gaan uit van zo'n 70 verdachte overlijdens die onopgemerkt blijven. "Om daar een exact cijfer op te kleven, is niet evident. Wat je niet ziet, kan je niet becijferen", zegt Wim Van de Voorde, hoofd van de Dienst Forensische Geneeskunde in het UZ Leuven. "Maar we schatten nu: voor elke drie à vier dodingen blijft er één onopgemerkt. Gaat er een systeem bestaan waarmee we elke doding kunnen ontdekken? Nee, want perfectie bestaat niet. Maar we moeten zoveel mogelijk onontdekte dodingen aan het licht te proberen brengen."

Bij ongeveer drie procent van alle overlijdens wordt er een uitwendige lijkschouwing uitgevoerd, bij 0,5 tot 1 procent een autopsie. Een pak minder dan de 10 procent, die als Europees streefcijfer vooropgesteld wordt. "Vanzelfsprekend, hoe meer autopsies, hoe beter de waarheidsvinding, de juiste doodsoorzaak."

Vanzelfsprekend, hoe meer autopsies, hoe beter de waarheidsvinding, de juiste doodsoorzaak

Voor dat lage percentage autopsies zijn er verschillende verklaringen. De artsen die als eerste een overlijden vaststellen, hebben niet altijd voldoende expertise om verdachte aanwijzingen op te merken - denk aan minuscule puntbloedingen, een indicatie voor wurging. Als de huisarts dan ook de nabestaanden (goed) kent, is het niet altijd evident om het overlijden door te sturen naar het gerecht. Daarbovenop komt nog eens dat wetsarts een knelpuntberoep is. In ons land zijn er een veertigtal actief en de instroom is beperkt. "Het beroep wordt steeds minder aantrekkelijk door onder andere onregelmatige uren en de lange studies. Het gevolg is dat veel wetsdokters overbevraagd zijn, wat een snelle werking van Justitie niet ten goede komt", klinkt het bij minister van Justitie Paul Van Tigchelt (Open VLD).

Om tegemoet te komen aan de vragen van de wetsdokters is er nu in Leuven een gloednieuwe, hoogtechnologische autopsiezaal in gebruik genomen. Een eerste, want de komende jaren moeten er nog vier andere volgen. De kostprijs voor deze eerste nieuwe zaal? 1,6 miljoen euro. Begin volgend jaar zal er ook een project in Wallonië starten.

Kijk mee binnen

Wetsarts Wouter Van Den Bogaert toont hoe de klassieke autopsiezaal eruitziet - met de beperkingen vandien: ventilatie is hier niet optimaal, zaken gebeuren hoofdzakelijk nog op papier. Vervolgens neemt hij ons mee naar de nieuwe zaal, die er helemaal anders uitziet.

Wat biedt de nieuwe zaal?

Vaststellingen zullen onmiddellijk digitaal geregistreerd worden. Er is ook een mogelijkheid tot livestreamen. Dat is niet onbelangrijk, omdat het de bedoeling is dat de omgeving zo steriel mogelijk is. Hoe meer mensen buiten de zaal kunnen volgen, hoe beter.
In de zaal is er onderdruk, en een sterk verbeterde ventilatie. Daardoor worden de aanwezige wetsdokters, politieagenten en magistraten beter beschermd tegen eventueel besmettingsgevaar.
Door de wasmachines ook in de zaal zelf te voorzien, kunnen de kledij en het autopsiemateriaal ook ter plaatse schoongemaakt worden.
Ook de geurhinder wordt zo veel mogelijk beperkt.
De zaal kan ook meteen omgebouwd worden tot een "highriskzaal", waar een autopsie op een vergiftigd slachtoffer bijvoorbeeld in alle veiligheid kan uitgevoerd worden.
Er is meteen toegang tot de foto's van de CT-scan of de plaats-delict bijvoorbeeld. "Zo kan de dynamiek van een misdrijf beter gereconstrueerd worden", zegt Van Den Bogaert. "Soms zijn projectielen bijvoorbeeld heel klein, en dan is het echt zoeken. Een CT-scan kan dan helpen."

"De sprong die we nu maken, is enorm", zegt Van de Voorde. "We kunnen info van tijdens de autopsie rechtstreeks inbrengen. We moeten dat niet meer opschrijven en dan overschrijven, wat fouten met zich meebrengt. Als er een mes als wapen gevonden wordt, kunnen we dat meteen projecteren en kijken wat de afmetingen zijn. Dat kunnen we dan meteen vergelijken met de steekwonde: hoe ziet die eruit, wat zijn de afmetingen, komt dat overeen of niet?"

De sprong die we nu maken, is enorm

Ook het feit dat rechercheurs vanop afstand meteen kunnen meevolgen, zal voor veel tijdswinst zorgen. "Nu worden die alleen mondeling ingelicht, en krijgen ze pas nadien het fotodossier. Als ze zouden kunnen meevolgen, heeft dat een grote impact op het onderzoek. Stel: er is op dat moment een huiszoeking bezig, dan kunnen ze meteen zoeken naar sporen met de info die wij hebben. Ook zullen we bijvoorbeeld bij schietpartijen virtueel schietbanen kunnen reconstrueren. Hoe moet het slachtoffer gezeten, gelegen, gestaan hebben? Met die info kunnen daders dan geconfronteerd worden."

Zijn conclusie: "We zullen op een aangenamere en betere manier kunnen werken, maar het zal ook de kwaliteit verbeteren."