Een vleermuizenkolonie in de kerk van het Nederlands-Limburgs dorpje Castenray heeft voor een wetenschappelijke doorbraak gezorgd. Over het paargedrag van de laatvlieger, de vleermuissoort met een penis die zeven keer zo groot is als de vagina van de vrouwtjes, was voordien nog niets gekend. Camerabeelden hebben daar verandering in gebracht.
Mysterie rond gigantische vleermuizenpenis kent doorbraak dankzij Nederlandse kolonie
In een kerk in het Nederlands-Limburgse dorpje Castenray huist een vleermuiskolonie van laatvliegers. Die heeft voor een opmerkelijke wetenschappelijke doorbraak gezorgd. Voordien hing veel mysterie rond het paargedrag én de penisgrootte van de diersoort, maar camerabeelden hebben dat deels ontrafeld.
Jan Jeucken is een van de onderzoekers die kerkbewoners bestudeert. “Het is de grootste bekende kolonie van Nederland. Misschien wel van Europa”, vertelt hij in “Nieuwe feiten” op Radio 1.
Mysterie rond gigantische vleermuizenpenis werd eindelijk opgelost
Al acht jaar houdt een camerasysteem een oogje in het zeil in de kerk van Castenray. Twintig camera’s, opgehangen in de zolder van het priesterkoor, filmen de vleermuizen 24 uur op 24. Dat biedt onderzoekers een unieke inkijk in het leven van de beestjes.
Eén specifieke cameraopstelling legde iets opmerkelijks vast. Jeucken noemt die opstelling de “kiekeboêk”, omdat de vleermuizen over de camera heen moeten kruipen en onderzoekers zo zicht krijgen op de "buik" en geslachtsdelen. Maar er was ook meer aan de hand. “Tot mijn verbazing was dat ook een plek waar ze paren”, zegt Jeucken.
Apart paringsritueel
Over het paargedrag van de vleermuizen was nagenoeg niets bekend. Tot nu. Zwitserse biologen gingen met de beelden van de Limburgse kolonie aan de slag en publiceerden er een wetenschappelijk artikel over in Current Biology . De conclusie? Dat de vleermuissoort een wel heel apart paringsritueel heeft.
“Bij alle zoogdieren is er tijdens het paren sprake van penetratie. Daarbij dringt de penis de vagina binnen, waar een zaadlozing plaatsvindt.” Bij de laatvlieger is dat echter niet het geval.
Vleermuisvrouwtjes ontvangen het zaad en bewaren dat een hele winter lang. Als ze in de lente uit hun winterslaap komen en er is voldoende voedsel aanwezig, dan kan het vrouwtje bij zichzelf een eisprong afdwingen en zich bevruchten met het zaad.
Vleermuisvrouwtjes ontvangen het zaad van de mannetjes, en bewaren dat een hele winter lang
Dat "ontvangen" van het zaad gebeurt als volgt: “Het mannetje wrijft met zijn penis over de buik van het vrouwtje, tot die bij de vulva komt. Dan houdt hij de penis op die plek.”
Maar wat zich daar precies afspeelt, is nog niet duidelijk. “Erna zien we wel dat de vagina van het vrouwtje opgezet is.” Volgens Jeucken is meer onderzoek nodig naar hoe de zaadlozing, of de overdracht, precies in haar werk gaat.
Wereldnieuws
Deze eerste bevindingen bieden een antwoord op een mysterie dat al langer sluimert in het wetenschappelijke veld. De penis van een mannelijke laatvlieger is namelijk tot zeven keer zo lang én breed als de vagina van de vrouwtjes. Hoe ze zich dan konden voortplanten, was vroeger een raadsel voor onderzoekers.
Dat er geen penetratie plaatsvindt, is een uniek fenomeen in de wereld van de zoogdieren. “Dit is wereldnieuws. Het was een gekkenhuis hier.” Jeucken is blij met de aandacht die de kolonie krijgt. “De vleermuis krijgt het steeds moeilijker: er zijn steeds minder insecten, en ook hun verblijfplaatsen verdwijnen.”
Gelukkig is de verblijfplaats van de Limburgse kolonie voorlopig wél verzekerd. Op termijn zou de kerk waar de dieren huizen een multifunctioneel doel moeten dienen, vindt Jeucken. Zowel kerkdiensten, als wetenschappelijke uiteenzettingen moeten er kunnen. Zelf zit Jeucken in de werkgroep die zich over de kwestie buigt. "Ik heb al helemaal dichtgetimmerd dat ze absoluut niet aan de vleermuizen mogen komen", klinkt het resoluut.
