Grootste uitstoter van CO2 én grootste investeerder in groene technologie: kan China het klimaat redden?

"China en de Verenigde Staten hebben een hele hoop meningsverschillen, maar op het gebied van het klimaat zijn we het eens." Aan het woord is de Amerikaanse klimaatonderhandelaar John Kerry, tijdens de COP26 2 jaar geleden.

Op die top in Glasgow kondigden China en de Verenigde Staten tot ieders verrassing een gezamenlijk plan aan: de twee grootste vervuilers ter wereld zouden de inspanningen om hun CO2-uitstoot naar beneden te krijgen versnellen. 

Tot de klimaatconferentie in Parijs in 2015 zag China zichzelf veeleer als slachtoffer van de klimaatopwarming dan als verantwoordelijke. "Als we kijken naar grafieken van de historische vervuiling sinds de industriële revolutie, dan komt China daar amper in voor", zegt journalist en klimaatexpert Tine Hens.

"Pas eind jaren 80 is dat beginnen te stijgen. Het is de verdienste van de Amerikaanse president Barack Obama dat hij in Parijs de Chinezen rechtstreeks bij de klimaatonderhandelingen heeft betrokken."

Intussen is China "de grootste vervuiler van de planeet" geworden. Zo stootte het land vorig jaar maar liefst 11336 megaton CO2 uit. Ter vergelijking, ons land stootte 96 megaton uit, dat is ongeveer evenveel als China op 3 dagen. Ter nuance: als we de cijfers berekenen per inwoner dan heeft een gemiddelde Belg nog altijd een grotere CO2-voetadruk dan een gemiddelde Chinees. De Amerikanen spannen wereldwijd de kroon.

Dat China het geweer van schouder heeft veranderd, heeft niet alleen met de druk van het Westen te maken. Vanaf de jaren 2000 werden de Chinese steden elke winter in een wolk van smog gehuld en dat leidde tot gemor onder de stadsbevolking. Er is meer: "Als je kijkt naar de kaarten die de gevolgen van klimaatverandering aanduiden, dan staat China daar altijd op als risicogebied", zegt Ardi Bouwers, sinoloog aan de universiteit van Amsterdam en consultant bij China Circle. "Soms gaat dat gepaard met extreme hitte en droogte, dan weer met extreme regenval." 

Sinds 2011 heeft de Chinese overheid de strijd tegen klimaatverandering opgenomen in haar langetermijnplannen. Daarbij stelt ze zich tot doel om tegen 2060 "CO2-neutraal" te zijn. Een belangrijke kanttekening is dat de uitstoot tot 2030 nog zal groeien om daarna in snel tempo af te nemen. "China laat zich niet opjagen en doet enkel beloftes die het kan nakomen" zegt Jos Delbeke daarover, ex-klimaatonderhandelaar voor de Europese Unie. "Maar hun motivatie is er."

De afgelopen decennia heeft China een enorme weg afgelegd als het gaat om de ontwikkeling van groene energie. Maar om aan de groeiende Chinese energievraag te voldoen, is dat niet voldoende, zegt Johny Browaeys, een bioingenieur die 20 jaar in China heeft gewoond: "Ze bouwen nucleaire centrales, zonneparken en windmolenparken. Die laatste 2 sectoren groeien meer dan waar dan ook in de wereld. En toch is dat niet genoeg, en dus hebben ze nog steenkoolcentrales nodig." 

Vorig jaar reikte China zelfs meer licenties uit voor nieuwe steenkoolcentrales dan de jaren daarvoor. "China opent 2 steenkoolmijnen per week. Dat is waanzinnig", zegt Ardi Bouwers, "maar China is natuurlijk ook nog altijd de fabriek van de wereld." Dat beaamt ook Tine Hens: "Het merendeel van onze spullen  wordt nog altijd in China geproduceerd. Dus onze consumptie wordt meegeteld in de uitstoot van China."

Ook Jos Delbeke, die de Chinese klimaatonderhandelaars goed kent, vindt dat we de Chinezen krediet moeten geven. "China is geen land, maar een continent, met achtergebleven provincies die nog helemaal op die oude technologie gestoeld zijn. Dus het duurt even voor ze helemaal zijn omgeschakeld. Maar de wil is er wel." 

"China heeft mij altijd verbaasd door de snelheid waarmee ze zaken gedaan krijgen", zegt Johny Browaeys, "de huidige klimaatdoelen zijn opgenomen in de grondwet en moeten dus worden uitgevoerd, anders zou president Xi Jinping gezichtsverlies leiden. Dat gebeurt met harde hand, maar ook met stimulansen: bedrijven die investeren in vernieuwende groene technologie krijgen volop subsidies." 

Ook op die manier helpt China de rest van de wereld om zijn klimaatdoelen te bereiken. "Het is nog maar een paar jaar geleden dat wij in Vlaanderen zaten te bakkeleien over de subsidies aan de zonnepanelensector", zegt Delbeke. "Nu is dat allemaal niet meer nodig omdat ze zo goedkoop zijn geworden en ze zijn zo goedkoop omdat China ze ons levert." 

Maar wat mogen we nu van de Chinezen verwachten op die klimaattop in Dubai? In de marge van het bezoek van Xi  aan zijn Amerikaanse collega Joe Biden half november raakte alvast bekend dat de twee grootste uitstoters ter wereld een akkoord hebben bereikt.

China wil de uitstoot van methaan verminderen, een ander schadelijk broeikasgas. Maar wat met de uitfasering van steenkool? Kan China ons klimaat redden, als die steenkool niet wordt aangepakt?

Kom het te weten in de nieuwe aflevering van de podcast "China voorbij de muur", te beluisteren onderaan.