"Volgende keer kom ik in een doodskist buiten, dacht ik": Sara* en Eva getuigen over hoe geweld hun relatie binnensloop

Amper twee weken geleden werden Miren Eynatten en haar zoon Michiel vermoord, door de partner van Miren. Eerder dit jaar was er het proces over de moord op Ilse Uyttersprot, die ook vermoord werd door haar partner.

En zoals Miren en Ilse zijn er veel. Het loopt niet altijd zo tragisch af, maar vorig jaar waren er bij de politie maar liefst 49.118 aangiftes van intrafamiliaal geweld, het merendeel tussen partners.

Elke dag stappen 135 slachtoffers dus naar de politie. Het gaat dan voornamelijk over fysiek en psychisch geweld binnen een koppel. Het zijn cijfers om van te duizelen, maar het is slechts het topje van de ijsberg, want veel slachtoffers doen nooit aangifte. Hun verhaal blijft dus voor altijd binnenshuis. 

Eva Verween is een van die vrouwen die haar verhaal nooit durfde te doen. Nu, op de dag tegen geweld op vrouwen doet ze dat wel. "Ik ben een overlever van intrafamiliaal geweld. Ik weet wat het is en ik wil aan iedereen de boodschap geven: ik ben eruit geraakt, dus andere mensen kunnen dat ook, mits hulp."

Het begon bij haar met hele kleine dingen, vertelt ze. "En dat maakte het moeilijk. Ik kon er nooit de vinger op leggen: nu gaat het te ver. Het waren ruzies om dingen die ik vergat, dingen die ik op een verkeerde manier gezegd had. Allemaal kleine zaken die telkens ontploften. Dat escaleerde en escaleerde, tot opeens de potten en pannen door het huis vlogen."

Ze beschrijft de avond waarop ze besefte dat dit niet klopte. "Ik had een kaasplateau gemaakt, als hapje. En ik zag dat plots van de keuken naar de living vliegen. En plots vloog ik mee."

Dat was het moment dat de blauwe plekken begonnen en het van verbaal geweld naar fysiek geweld ging. "Het kwam tot een punt dat ik in de zomer met truien met een rolkraag naar het werk ging, om de sporen van beten, van krabben, van blauwe plekken weg te steken. Dan zat ik bij 30 graden achter mijn bureau met een dikke trui."

En toch bleef Eva bij haar partner. "Ik dacht: die is boos, dat moet eruit. Hij excuseerde zich ook telkens, beloofde telkens dat dit de laatste keer was. Hij kocht bloemen. En ik bleef erin geloven. Ik wilde niet falen, dus ik bleef maar geven en vooral maar incasseren."

"Het bleef duren tot hij op een bepaald moment zei: "Ik ga jou vermoorden". Ik weet niet hoe ik het gedaan heb, ik heb er geen herinneringen aan. Maar toen hij mij bedreigde met een schroevendraaier heb ik hem op een of andere manier buiten gekregen. En een dom geluk: zijn sleutels lagen binnen. Dus ik was veilig."

Al die tijd heeft niemand uit haar omgeving iets geweten, behalve haar mama. "Zij vreesde dat ik op een bepaald moment in de krant zou eindigen als familiedrama, dat ik het niet zou overleven. Maar buiten mijn mama wist niemand het. Het speelde zich volledig achter de voordeur af. Later hoorde ik wel van de buren dat zij hem hoorden roepen en razen, maar ze zijn nooit komen vragen wat er aan het gebeuren was."

Ook naar de politie stapte ze nooit. "Uit angst. Ik voelde dat ze mij geen garanties geven." En toch raadt ze slachtoffers aan om net dat wel te doen. "Vandaag werk ik als traumatherapeut en probeer ik cliënten te overtuigen om toch een melding te maken. Dan is er tenminste een spoor van."

"Dus praat met iemand. Overwin de schroom, angst en schaamte en stap toch naar de politie. Ook psychologisch geweld is ernstig. Het laat vaak diepere sporen na dan de blauwe plekken die gemakkelijk genezen." 

Nu is ze niet bang meer voor haar ex-partner. "Dat heeft lang geduurd. Ik ben er goed uitgekomen, en daar ben ik heel blij om. Want het had helemaal anders kunnen uitdraaien."

Sara* (een schuilnaam, en voor alle duidelijkheid niet de vrouw op de foto) stapte uiteindelijk wel naar de politie. Ook zij wil haar verhaal vandaag anoniem doen. In de hoop dat ze zo iemand kan helpen, iemand kan behoeden voor wat zij meemaakte. 

"Eigenlijk hadden we een goede relatie", begint ze. "Maar door een ervaring die hij met het gerecht gehad heeft, is het misgelopen. Sindsdien is hij volledig veranderd. Ik heb een totaal andere persoon teruggekregen, en vooral een heel agressieve en vijandige persoon."

Hoe hij dan opeens was? "Hij reageerde anders op bepaalde situaties, hij had een korter lontje en dan is dat geëscaleerd in geweld. Naar mij en naar de kinderen. Eerst denk je: "Misschien heb ik hem boos gemaakt, misschien is er iets gebeurd?""

"Je probeert en probeert en probeert. Je hebt hoop en je denkt: misschien komt dit nog in orde, misschien is het een fase, is het een periode. Maar uiteindelijk ligt het bij de andere persoon, en als die er niks aan wil doen, dan houdt het op"

Op een dag vond ze dus toch de moed om naar de politie te stappen. "Het was niet meer draaglijk. Op een gegeven moment doe je het voor de kinderen. Omdat je niet wil dat zij in die situatie blijven zitten, omdat je weet dat het verkeerd kan aflopen als je blijft."

Want de schrik zat er goed in bij Sara. "Je let de hele tijd op. Het ging om kleine dingen, een stoel die verkeerd stond, schoenen die fout stonden. Na een uitbarsting waren er vaak kalmere maanden."

Ze vluchtte een eerste keer, maar keerde toch terug. Maar het patroon herhaalde zich. "Op een gegeven moment zag ik bij elk artikel over intrafamiliaal geweld precies mijn naam staan. Elke keer dacht ik: dat kan ik zijn. Ik was zo moe. De kinderen werden groter, ze beseffen meer wat er gebeurt, ze vertellen dat. En dat gaat door merg en been."

"Ooit las ik de zin: wil je dat je zoon op je partner lijkt? Het antwoord was "nee". Na een incident zei hij letterlijk: "Ge hebt geluk gehad. Als ge daar waart, waart ge er nu niet meer geweest". Dan bedenk je: de volgende keer kom ik in een doodskist buiten"

Op een koude dag - dat herinnert Sara zich goed - is ze definitief vertrokken met haar kinderen. "Dan heb ik niet meer omgekeken."

Toch leeft ze tot de dag van vandaag in angst. "Mijn leven is veranderd. Overal waar ik kom, denk ik tien keer na: is het wel veilig dat ik naar daar ga? Zeker die eerste weken kwam ik alleen voor het meest noodzakelijke buiten. Hij was ook constant in de buurt."

Ze pleit niet voor (strenge) straffen, wel voor begeleiding, hulp, oplossingen. "Ik weet dat het in orde gaat komen, maar alleen kom je er niet. Er is de angst, er zijn de financiële problemen. Maar mijn boodschap is: praat erover. De stap naar justitie en politie is moeilijk, maar ga naar iemand die je kan helpen."

Om die drempel te verlagen en om alle nodige hulpverlening te bundelen, ontstonden in ons land de "Family Justice Centers". Eerst in Antwerpen, dan ook in Limburg, Mechelen en Geel. Bij zo'n Family Justice Center wordt alle beschikbare informatie gebundeld, in één oogopslag kunnen ze dan zien wat er gaande is binnen een gezin. Vandaag worden er vijf nieuwe geopend - in Leuven, Halle, Gent, Kortrijk en Oostende - en gaan ze verder onder de nieuwe naam "Veilig Huis". "Er wordt 9 miljoen euro extra per jaar en 95 extra personeelsleden ingeschakeld om slachtoffers duidelijk te maken: wij staan aan uw kant", klinkt het bij Vlaams minister van Justitie Zuhal Demir (N-VA).

"Heel belangrijk", zegt Verween. "Dat verlaagt de drempel om je verhaal te doen. Mocht er in mijn tijd een Veilig Huis geweest zijn, was die drempel voor mij lager geweest en had ik het misschien wel gedaan."