Van Andy Warhol over Stephen King tot Bob Dylan: hoe de moord op John F. Kennedy nog altijd echoot

De moord op Kennedy is een van die “Waar was jij toen..?”-gebeurtenissen. De schoten in Dallas echoden als het ware in de hele wereld. Geen wonder dat er ook bij ons straten, pleinen en zelfs een tunnel naar Kennedy zijn vernoemd. En geen wonder dat veel schrijvers, filmmakers, zangers en andere artiesten ermee aan de slag gingen. We zetten er enkele op een rij. 

Al een jaar na de schietpartij, in 1964, maakte de Amerikaanse pop-artkunstenaar Andy Warhol verschillende werken met first lady Jacqueline - Jackie - Kennedy, die naast de president in de auto zat toen hij werd doodgeschoten. Warhol, met zijn fascinatie voor beroemdheden én calamiteiten, gebruikte persfoto's van een lachende Jackie vòòr de moord en een rouwende weduwe erna. Werken als "Nine Jackies", "Twelve Jackies" of zelfs "Twenty Jackies" waren het resultaat.

In 1966 draaide Andy Warhol ook een film over de moord van JFK, "Since", die de gebeurtenissen vanuit verschillende hoeken belichtte. In 1968 kwam hij met het werk "Flash - JFK Assassination November 22, 1963" waarin hij krantenkoppen van de bewuste dag verwerkte in zeefdruk.

"Lincoln Convertible" van de Britse kunstenaar Gerald Laing uit 1964 was zo controversieel, dat het tientallen jaren in een opslagplaats bleef zitten. Het enorme kunstwerk van drie meter lang toont de auto van de president net voor de aanslag; Laing baseerde zich op de beroemde 8 mm-beelden van Abraham Zapruder, een toeschouwer die langs het parcours van de president stond en onbedoeld de aanslag filmde.  

Ook de Israëlische pop-artkunstenaar Yoav Bar-El bracht de moord op Kennedy in beeld, in dit werk uit 1968:

De Amerikaanse kunstenares Elaine de Kooning, partner van Willem de Kooning, werkte rond de tijd van de aanslag op Kennedy aan een reeks officiële portretten van de president. Die werden pas later aan het publiek getoond. 

De bekendste - en vaak bekroonde - film over het drama op Dealey Plaza in Dallas én de daaropvolgende spannende zoektocht naar de toedracht is "JFK" uit 1991, een complexe politieke thriller van Oliver Stone met Kevin Costner als openbaar aanklager. 

De moord op Kennedy inspireerde ook de Franse regisseur Henri Verneuil voor zijn film “I comme Icare” uit 1979. Met fictieve personages in een fictief land, maar duidelijk geënt op de gebeurtenissen van 1963 in Dallas, Texas.

In 2016 speelde Natalie Portman de titelrol in “Jackie”, een biopic over de echtgenote van president Kennedy.

Uiteraard kon (de moord op) Kennedy niet ontbreken in de film "Forrest Gump" uit 1994, waar de hele naoorlogse geschiedenis van de Verenigde Staten aan bod komt. Het is een van de legendarische scenes, waarin nieuwe opnames en archiefbeelden naadloos met elkaar worden vermengd. Gump (Tom Hanks) staat in de rij om president Kennedy een hand te geven, maar omdat hij zoveel frisdrank op heeft, kan hij enkel maar antwoorden: “I gotta pee”, “ik moet plassen!”.

Ook fictieschrijvers zagen brood in het trieste einde van Kennedy. In 1998 bracht de Amerikaanse auteur Don DeLillo “Libra” uit, een roman waarin de schutter Lee Harvey Oswald de hoofdrol speelt, als handlanger van de CIA. 

In 2011 publiceerde de wereldberoemde thrillerauteur Stephen King “11.22.1963”. Die roman uit 2011, bewerkt tot een tv-reeks in 2016, gaat over een man die door een bijzondere deur kan terugkeren in de tijd. Na verschillende mislukte pogingen slaagt hij erin om de moord op Kennedy te verijdelen. Kennedy blijft president, maar niet bepaald een goede…

Er zijn trouwens talrijke romans die dergelijke “alternate history” bedrijven, een andere versie van de geschiedenis presenteren en prikkelende vragen stellen als: wat als de moord mislukt was? Of nooit had plaatsgevonden? Wat als Kennedy was blijven leven? 

Bob Dylan, Amerikaans singer-songwriter en winnaar van de Nobelprijs literatuur, kwam in 2020 met een lang nummer, gewijd aan de moord op president Kennedy en het tijdsgewricht waarin dat gebeurde. "Murder most foul " (een zin uit "Hamlet" van Shakespeare) duurt bijna 17 minuten.

Lou Reed bracht “The day John Kennedy died ” uit op het album “The blue mask” uit 1982. Hij droomt ervan zelf een goede president te zijn en de dag te vergeten dat Kennedy stierf. Hij haalt ook herinneringen op aan waar hij was toen hij het nieuws vernam. 

De Britse new-waveband The Human League zong over de moord in “Seconds ” in 1981 en kroop in de huid van schutter Lee Harvey Oswald: "The shot that was heard around the world. It took seconds of your time to take his life”.

En voorts duikt de moord geregeld op in allerlei lyrics, zoals in “Sympathy for the devil” van de Rolling Stones: “I shouted out: who killed the Kennedys?”

Vijf jaar na president John F. Kennedy werd ook zijn broer, senator en presidentskandidaat Robert Kennedy, doodgeschoten. Zoek niet verder naar een verklaring voor de naam van de Amerikaanse punkband "Dead Kennedys". 

Ook klassieke componisten lieten zich niet onbetuigd. Niemand minder dan Igor Stravinsky, bekend van "Le sacre du printemps", schreef in 1964 "Elegy for JFK" voor zangstem en drie klarinetten. De tekst was van de Brits-Amerikaanse dichter W. H. Auden: "When a just man dies, lamentation and praise, sorrow and joy are one."

Componist en dirigent Leonard Bernstein, over wie begin december de film "Maestro" in de bioscoop komt, gaf meteen na de moord op Kennedy verschillende concerten ter ere van de president. Hij hield ook een lange toespraak waarin hij zei: "Ik ken geen enkele muzikant in dit land die niet van Kennedy hield."