Al wekenlang woeden er natuurbranden in de Pantanal, een groot waterrijk natuurgebied dat aan het Amazonewoud grenst. In de eerste dagen van november zijn er bijna 2.400 verschillende brandhaarden opgemerkt. Het is niet enkel slecht nieuws voor het klimaat, maar ook voor de biodiversiteit. De plaatselijke jaguarpopulaties behoren tot de grootste ter wereld, maar staan door de branden en door menselijke activiteiten erg onder druk.
Recordaantal bosbranden in Braziliaanse Pantanal jaagt jaguars weg, andere dieren blijven verkoold achter
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
In het begin van november is de situatie helemaal uit de hand gelopen. Satellietdata van Inpe, dat de situatie opvolgt vanuit de lucht, lieten toen 2.387 brandhaarden zien. Dat is meer dan dubbel zo veel als heel oktober samen. Het gemiddelde voor november bedraagt 442 brandhaarden. Het jongste cijfer is een absoluut negatief record sinds het begin van de detailwaarnemingen.
Zelfde gebied opnieuw in brand
Het atypische weer laat de natuurbranden helemaal uit de hand lopen. De oorzaak is dubbel: het weerfenomeen El Niño in combinatie met de klimaatverstoring die zich steeds verder doorzet. Normaal gezien begint het in het gebied te regenen vanaf eind september, maar dit jaar verloopt heel anders. Het bleef ongewoon lang droog.
"Er viel een beetje regen eind oktober, maar een paar dagen nadat die gestopt was, begon het opnieuw te branden", vertelt Vinicius Silgueiro van het Centro de Vida Institute dat de situatie opvolgt.
"November verloopt heel atypisch. Het is nu heel warm, terwijl het in principe zou moeten regenen en de luchtvochtigheid veel hoger zou moeten zijn", onderstreept Silgueiro.
In principe zou het nu moeten regenen en zou de luchtvochtigheid heel hoog moeten zijn
Vinicius Silgueiro kent de weersituatie in het gebied als zijn broekzak
Veel gebieden die in 2020 in brand stonden, zijn nu opnieuw aan het branden. "Die gebieden waren zich net aan het herstellen. Maar verbrande grond is heel fragiel en dat belemmert het herstel."
Silgueiro waarschuwt de overheden ervoor dat ze zich beter moeten voorbereiden om natuurrampen te bestrijden, nu de klimaatverandering snel om zich heen grijpt. Dat zegt ook Danielle Ferreira van Inpe: "De impact (van de klimaatverandering, red.) neemt versneld toe."
De Pantanal? Het natuurgebied is een pak minder bekend dan zijn grotere broer, het Amazonewoud, hoewel het zes tot zeven keer groter is dan België. Het is ook een ander type natuurgebied: gigantische wetlands of natte gebieden, een afwisseling van bos en drasland. Tijdens het regenseizoen lopen de rivieren over en komt een groot deel van het gebied onder water te staan, wat het erg vruchtbaar maakt.
De Pantanal is net als het Amazoneregenwoud belangrijk als ecosysteem in de strijd tegen de klimaatopwarming, maar heeft ook een heel rijke biodiversiteit. Het gebied huisvest duizenden planten en dieren, waaronder 159 zoogdieren.
Toeristen komen er naast jaguars o.a. capibara's (knaagdieren), jabiroes (reuzenooievaars), kaaimannen en ara's (kleurrijke papegaaien) spotten. De collectie waterplanten behoort tot de rijkste ter wereld. Het gebied ligt voor het grootste deel in het zuidwesten van Brazilië, maar ook in Bolivia en Paraguay.
Waar moeten de jaguars naartoe?
De jaguarpopulaties in de Pantanal behoren tot de grootste ter wereld. Ze komen steeds meer onder druk te staan, weet ook Leonisio da Silva die in het natuurpark Encontro das Águas woont. "Als dit zo nog een paar jaar doorgaat, dan zullen er geen jaguars meer zijn. Ze zullen wegtrekken, naar de stad misschien, zoals in Poconé. Daar waren er geen jaguars, maar nu wel. Ergens stopt het."
Als het zo doorgaat, zullen er over enkele jaren geen jaguars meer zijn in het natuurpark
Leonisio da Silva woont in het natuurpark Encontro das Aguas en ziet het gebied achteruitgaan
Volgens schattingen is het natuurpark intussen voor 34 procent vernietigd. Met de Pantanal in zijn geheel gaat het al een tijd minder goed: het gebied zou sinds 1985 zowat 57 procent aan wateroppervlakte hebben verloren. Het gebied staat vooral onder druk door menselijke activiteiten.
Rio de Janeiro kreunt onder hitte
Overigens was het de voorbije dagen extreem warm voor de tijd van het jaar in het oosten van Brazilië, onder meer in Rio. Daar kregen ze, door een combinatie van warmte en vochtige lucht, te maken met een gevoelstemperatuur van 58 graden Celsius. "Ondraaglijk", noemden sommigen het. Dit weekend zou er daar beterschap komen.
Tegelijk is het in bepaalde delen van het Amazonewoud bijzonder droog. Plaatselijke stammen komen er in de problemen omdat de rivieren er droogvallen.
