Nu de Westhoek te kampen heeft met wateroverlast, rijst opnieuw de vraag hoe we ons in de toekomst daartegen kunnen wapenen. Waterbouwkundigen pleiten ervoor om dijken af te breken of te verlagen. "We moeten rivieren plaats geven om te overstromen. Een overstroming zoals we nu zien, gaan we door de klimaatverandering meer meemaken. Dijken zijn ook maar beperkt, je kan ze niet blijven verhogen", zegt professor Ann Van Griensven (VUB).
Hoe wapenen we ons tegen wateroverlast? "We moeten rivieren plaats geven en dat betekent ook onteigeningen"
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
In de Westhoek blijven de hulpdiensten alles op alles zetten om zoveel mogelijk water weg te pompen. De situatie lijkt op dit moment stabiel, al waarschuwt West-Vlaams provinciegouverneur Carl Decaluwé er wel voor dat alles volledig afhangt van of er nog regen zal vallen, hoeveel en waar. Intussen wordt opnieuw gediscussieerd over waterbeheer in Vlaanderen, en over duurzame manieren om wateroverlast tegen te gaan. Patrick Willems, professor waterbouwkunde aan de KU Leuven, wijst er in De Standaard op dat dijken geen duurzame oplossingen zijn.
Volgens Willems wordt de huidige wateroverlast niet alleen veroorzaakt door de aanhoudende regen. Vlaanderen heeft van oudsher veel natte gebieden met een "sponsfunctie", zegt hij in de krant, maar zo werden ze jarenlang niet gezien. Ze zijn gedraineerd en ingedijkt, waardoor we in periodes zoals nu compleet overspoeld worden.
Nog hogere dijken bouwen is een logische reactie, maar heeft geen zin, zegt Willems in de krant. Het water gaat daardoor alleen maar nog sneller wegspoelen, het zou de problemen alleen nog maar meer vergroten. Volgens Willems zouden we de dijken beter afbreken. Het klinkt vreemd en radicaal, maar we zouden laaggelegen gronden die niet bebouwd zijn, moeten kunnen laten vollopen.
Die visie wordt gedeeld door Ann Van Griensven, professor waterbouwkunde aan de VUB. Ruimte aan de rivier geven is een oplossing waar we op lange termijn de vruchten van plukken. "We moeten ervoor zorgen dat de rivieren plaats krijgen om te overstromen. Een overstroming zoals we nu zien, van deze orde, gaan we door de klimaatverandering meer meemaken. Dijken zijn ook maar beperkt, je kan ze niet blijven verhogen."
Zijn dijken dan toch niet de wonderoplossing tegen wateroverlast?
"Dijken verlagen of afbreken is oplossing voor de lange termijn"
Dijken verlagen is iets wat in Vlaanderen op meerdere plaatsen al is gebeurd. "Bijvoorbeeld in Kruibeke aan de Schelde, en rond de Nete. Maar ook in Nederland: de Hedwigepolder is een recent voorbeeld van ontpoldering om meer ruimte te geven aan de rivier", illustreert Van Griensven. "Dijken afbreken, daar kan ook naar gekeken worden, zeker vlak naast rivieren en in de buurt van natuurgebieden."
Wat is de Hedwigepolder? De Hedwigepolder is een gebied omringd door dijken dat grenst aan het Verdronken Land van Saefthinghe. Het werd in het begin van de 20e eeuw op het water gewonnen. De polder - vernoemd naar Hedwige de Ligne, hertogin van Arenberg - is bijna 300 hectare groot, en ligt voor het grootste deel in de Nederlandse gemeente Hulst. De ontpoldering van de Hedwigepolder is een vorm van compensatie voor de natuur, zodat de Westerschelde meer ruimte krijgt. Net ten zuiden van de Hedwigepolder ligt de Belgische Prosperpolder, die ook ontpolderd is. Samen vormen ze een nieuw gecontroleerd overstromingsgebied.
Het zijn maatregelen die heel veel tijd in beslag nemen. "We moeten ons ervan bewust zijn dat dat heel lang duurt. Dat betekent ook onteigening, ik kan me voorstellen dat veel bewoners en landbouwers daar niet naar uitkijken. Zoiets moet gebeuren in overleg met de plaatselijke gemeenschappen. In de voorbeelden die ik noemde, duurde het 10 jaar of meer voor het was toegepast. Het is geen oplossing voor de korte termijn, zoiets bouw je in in een groter plan waarin je over 20, 30 jaar kijkt naar een duurzame toekomst."
Een overstroming zoals nu gaan we door de klimaatverandering meer meemaken. Dijken zijn ook maar beperkt, je kan ze niet blijven verhogen.
Professor waterbouwkunde Ann Van Griensven
Wat kan je dan doen op korte termijn? "Kijk naar de structuur die je vandaag hebt. Welke gebieden gaan minder schade ondervinden als ze overstromen? Dan kan je die doelgericht laten overstromen. Het is een maatregel die ze op veel plaatsen in Nederland al toepassen. Een derde van Nederland is poldergebied, en daar liggen duidelijke plannen: waar gaan we het water laten instromen? Men laat dan een gebied overstromen om andere gebieden met waardevolle bebouwing te kunnen sparen."
"Investeringen komen te laat"
Verschillende burgemeesters in de Westhoek klagen dat het IJzerbekken de laatste jaren stiefmoederlijk behandeld is door de Vlaamse overheid. Volgens hen is er veel te weinig geïnvesteerd. "Hoe dat specifiek daar zit, weet ik niet, maar algemeen komen investeringen te laat", zegt Van Griensven. "Pas na een ramp wordt er geïnvesteerd, en dat is jammer. Zeker met de klimaatverandering, die alarmbel is al lang afgegaan."
Pas na een ramp wordt er geïnvesteerd, en dat is jammer. Zeker met de klimaatverandering, die alarmbel is al lang afgegaan.
Professor waterbouwkunde Ann Van Griensven
Van Griensven verwijst naar Nederland, waar ze jaren geleden hun huiswerk gemaakt hebben. "Begin 2000 heeft men enorm geïnvesteerd om voorbereid te zijn op overstromingen zoals in de Westhoek en in Wallonië twee jaar geleden. Men heeft dat zeer grondig gedaan. Alle instellingen die met water en waterbeheer te maken, heeft men onder één koepel gebracht. Bij ons is alles heel gefragmenteerd, het is niet makkelijk om dan plannen uit te rollen."
Door de Europese Kaderrichtlijn Water zijn landen verplicht om samen om de tafel te zitten. "Dat geldt ook voor het IJzerbekken, waar vertegenwoordigers van Frankrijk en Vlaanderen samen plannen uitwerken. Het kader is er, maar blijkbaar heeft men nog niet voldoende gekeken naar klimaatverandering en nieuwe bedreigingen in de toekomst."
