Na de oorlog in Gaza: "Als men het probleem niet ten gronde oplost, blijft men vastzitten in dezelfde spiraal"

Voor premier Netanyahu is het doel van het Israëlische leger in Gaza simpel: Hamas vernietigen. De Israëlische functionarissen en generaals willen vergelding voor de aanval van Hamas op 7 oktober, maar het is vooralsnog onduidelijk wat de Israëlische plannen op lange termijn inhouden. Critici stellen overigens de vraag of daar überhaupt al over nagedacht is.

Het is in de eerste plaats vooral onduidelijk wat "Hamas vernietigen" in de praktijk inhoudt. "Het staat buiten kijf dat Hamas deze oorlog militair zal verliezen", stelt Rudi Vranckx. "Men vergeet echter dat Hamas meer is dan enkel haar militaire vleugel." De administratieve en politieke vleugels herbergen ook nog eens 60.000 mensen. "Dat zijn mensen in scholen, ziekenhuizen en andere administratieve diensten. Die houden alles in Gaza draaiende."

De vergelijking met de Amerikaanse "debaathificatie" na de oorlog in Irak doemt daarbij meteen op. Toen trachtte men alle sporen van het regime van Saddam Hoessein uit te wissen. Honderdduizenden Irakezen verdwenen toen van de ene dag op de andere uit het staatsapparaat en kwamen misnoegd zonder job te zitten, iets wat later zou leiden tot een complete ontwrichting van het land. 

Volgens Vranckx kijkt men in Israël ook best eens naar het verleden in eigen land: "Israël heeft destijds ook Fatah, de verzetsbeweging van Yasser Arafat stevig aangepakt, in de veronderstelling daarmee een einde te maken aan het Palestijnse verzet." Fatah werd daarna inderdaad gematigder en werkte zelf mee aan het vredesproces, maar met Hamas rees een extremere variant uit de assen van het Palestijnse verzet. "Wat volgt er nu na Hamas? Als het probleem niet ten gronde wordt aangepakt, blijf je in die spiraal vastzitten."

Netanyahu liet al verstaan dat hij na de militaire overwinning om veiligheidsredenen nog minstens een tijdje militair aanwezig wil blijven in Gaza, maar het blijft koffiedik kijken hoe dat er dan precies zou uitzien. "Voordat het Israëlische leger zich terugtrok in 2005, hield men de Gazastrook gedeeltelijk bezet. Het zou kunnen dat men dat nu opnieuw wil doen", probeert Vranckx vooruit te blikken. "Dan wordt Gaza in drie delen gesplitst en gaat het Israëlische leger vanuit verschillende versterkte burchten en checkpoints sommige delen bezet houden en de situatie proberen controleren. Dat bleek echter ook in het verleden niet vol te houden." 

Daarnaast vrezen de Gazanen een doemscenario waarin ze uit het gebied verdreven zouden worden, bijvoorbeeld naar de Egyptische Sinaïwoestijn. Dat soort plannen werd al eerder in extreemrechtse Israëlische kringen geopperd. "Dat zou resulteren in een nieuwe Nakba, een gedwongen volksverhuizing zoals gebeurde in 1948. 700.000 Palestijnen sloegen toen op de vlucht of werden uit hun huizen verdreven waarna ze her en der in vluchtelingenkampen terechtkwamen. Het zijn de afstammelingen van die Palestijnen die vandaag in de Gazaanse vluchtelingenkampen wonen."

Andere suggereren dat de Palestijnse Autoriteit Gaza op termijn moet overnemen. Mahmoud Abbas, de president van de Palestijnse Autoriteit heeft de controle van de Palestijnse gebieden op de bezette Westelijke Jordaanoever. Zelf gaf Abbas aan open te staan voor het idee. Hij is met zijn 87 jaar echter al op leeftijd en het blijft nog maar de vraag of de Gazanen zitten wachten op de terugkeer van Fatah en de Palestijnse Autoriteit. Die verliest jaar na jaar aan populariteit door corruptie en inefficiëntie.

Bovendien wantrouwen veel Palestijnen Abbas omwille van zijn toegeeflijkheid richting Israël en het onvermogen de Israëlische kolonisatiepolitiek een halt toe te roepen. Daarnaast hebben zijn veiligheidsdiensten de Westelijke Jordaanoever niet eens in de hand. In steden zoals Nabloes en Jenin zijn ze de controle al verloren aan radicale groeperingen. Het lijkt onmogelijk dat ze de restanten van verzet in Gaza de baas zouden kunnen. Ook Vranckx ziet geen heil in deze oplossing: "Gaat Abbas op een Israëlische tank Gaza binnenrollen? Dat is pure politieke zelfmoord."

Ook een buitenlandse vredesmacht die de controle zou overnemen lijkt niet realistisch. Arabische landen uit de regio zoals Egypte, Jordanië en Saudi-Arabië zouden met steun van de internationale gemeenschap het militaire en bestuurlijke vacuüm kunnen invullen om de heropbouw te faciliteren. Het lijkt er momenteel echter op dat veel Arabische landen zich niet aan een samenwerking met Israël willen verbranden.

Brengt de veelbesproken tweestatenoplossing dan misschien een remedie? De Amerikaanse president Biden liet al weten hiernaar te streven, net als veel andere wereldleiders. Ook experten wijzen naar de Oslo-akkoorden uit 1993 als raamwerk voor een duurzame oplossing. Het idee om voor elk volk een staat te voorzien werd destijds omarmd door de Palestijnse en Israëlische leiders, maar de toepassing in de praktijk faalde. Er moest vertrouwen worden opgebouwd en in ruil voor vrede zouden de Palestijnen langzaam meer land krijgen, maar dat liep in de praktijk anders. Yitzhak Rabin, destijds de Israëlische premier en een van de architecten van Oslo, werd gedood door een Joodse extremist en Hamas pleegde bomaanslagen om het vredesproces te boycotten. 

"Daarnaast hebben de achtereenvolgende Israëlische regeringen met hun kolonisatiepolitiek op de bezette Westelijke Jordaanoever steeds meer wantrouwen gekweekt bij de Palestijnen. Vandaag wonen er 700.000 Israëlische kolonisten omringd door muren en checkpoint tussen 3 miljoen Palestijnen op land dat aanvankelijk beloofd was aan die laatsten", aldus Vranckx. Het is nog maar de vraag hoe je met die realiteit terugkeert naar de plannen van 1993.

"De extremisten aan beide kanten hebben destijds het vredesproces de das omgedaan en vechten vandaag hun eindstrijd uit. Deze generatie leiders zal niet meer samen aan tafel kunnen om voor een oplossing te zorgen. We moeten hopen dat er uit de ruïnes van deze oorlog een nieuwe generatie leiders opstaat die opnieuw met elkaar wil praten om tot een duurzame oplossing te komen", besluit Vranckx.