Sociale media staan vol met posts zoals "5 signalen dat je ADHD hebt", of nog "Heb jij autisme? Test het nu!". Maar die informatie is vaak niet betrouwbaar. En mensen die een professionele diagnose van ADHD hebben gekregen, vinden het vervelend dat iedereen dat nu denkt te hebben op basis van een zelftest. Sam Anthonissen kwam pas recent op het spoor van ADHD, Magali De Reu kreeg de diagnose op haar 14e en Ama Kissi is psycholoog en ziet mensen met ADHD in haar praktijk. Zij vertellen wat ADHD écht betekent.
"5 signalen dat jij ADHD hebt": Hoe betrouwbaar is zelfdiagnose op sociale media?
Kristien Amerijckx
Gepubliceerd:
"Snapt ge mij nu?" is een podcast voor en door jongeren, gehost door Aurélie Boffé. Aurélie praat met twintigers en jonge dertigers die vanuit hun ervaring of hun expertise iets te vertellen hebben over een actueel onderwerp. Zo laat ze verschillende invalshoeken en meningen in een debat horen. De podcast is ook beschikbaar op VRT MAX.
Hoe is het écht om met ADHD te leven?
Sam Anthonissen zit midden in het proces voor een ADHD-diagnose. "Als je ADHD hebt, werkt het deel van je hersenen dat beslissingen moet nemen niet goed. Beslissen hoe je een taak gaat aanpakken of hoe je ergens op tijd gaat geraken, dat zit in de voorste kwab van je hersenen. Bij neurotypische mensen (mensen zonder ADHD) zorgt dopamine ervoor dat die voorste kwab goed functioneert. Bij mensen met ADHD wordt de dopamine niet goed opgenomen. Soms is die voorste kwab dan overgestimuleerd, dan zit je in een hyperfocus, soms is die ondergestimuleerd en raak je niet in gang."
"ADHD heeft heel veel kenmerken waar mensen zich in herkennen, maar niet op een problematische manier. Toen ik pas vermoedde dat ik ADHD had, was ik me voortdurend aan het verdedigen, want mensen zeggen dan: ik heb dat ook, ik kom ook wel eens te laat, ik heb ook moeite om een grote taak aan te pakken."
Toen ik pas vermoedde dat ik ADHD had, was ik me voortdurend aan het verdedigen, want mensen zeggen dan: ik heb dat ook.
Sam Anthonissen - ervaringsdeskundige
"Bij mij begon er pas iets te dagen toen ik een burn-out kreeg. Achteraf gezien waren er daarvoor ook al wel tekenen: ik werd gepest en ik heb sinds mijn 21 een liefdesrelatie met drugs. Maar toen ik die burn-out had, was er een vriend met ADHD die veel van mijn problemen herkende en me aanraadde dat toch eens te onderzoeken. Toen ben ik naar een psycholoog gegaan en samen zaten we snel op het spoor van ADHD. Ik heb toen getwijfeld of ik door zo'n professioneel diagnoseproces wilde gaan want het is erg duur en je moet erg lang wachten. Maar ik wou zeker zijn van de diagnose en ik wou zeker zijn of er niet nog andere dingen meespeelden. En ik wou ook naar een multidisciplinair centrum waar er niet alleen met rilatine wordt behandeld maar ook met gedragstherapie."
Magali De Reu kreeg de volledige diagnose van autisme én ADHD op haar 14e. "Ik heb veel moeitie met plannen en organiseren en stel alles uit, in die mate dat ik regelmatig deurwaarders over de vloer krijg voor onbetaalde rekeningen. Het zenuwstelsel van mensen met ADHD is anders bedraad dan dat van mensen zonder ADHD. Die laatsten nemen beslissingen op basis van wat er prioritair is, bij ons is dat op basis van nieuwigheid, creativiteit en competitie. Dat hebben wij nodig om te focussen. Ik kan bijvoorbeeld niet autorijden zonder iets erbij te doen. Ik moét multitasken, dat is levensgevaarlijk."
"Wat mijn autisme betreft kan ik heel moeilijk dingen loslaten en moet ik alles overanalyseren. Ik zie ook veel details die anderen niet zien. Mijn intuïtie is ook heel sterk en ik zie snel patronen en veranderingen in patronen. En vroeger had ik heel veel sociale problemen: altijd was er wel een reden om mij te pesten en uit te sluiten. Je voelt: "Ik doe iets wat blijkbaar anders is dan wat andere kinderen doen", maar dat kreeg maar geen naam. Een label kan leiden tot meer begrip van anderen."
"ADHD is geen tekort aan aandacht maar een andere verdeling ervan. Soms vraag ik me af of het een stoornis is van het individu of een stoornis van de maatschappij die er niet mee om kan. Wij willen trouwens geen privileges, wij willen er gewoon bijhoren. Als je dat toelaat, zal je merken dat we ook sterktes hebben."
"ADHD heeft een grote overlap met andere condities. Mensen met ADHD zijn vatbaarder voor depressies, burn-outs en verslavingen en vaak is het met die problemen dat ze naar de dokter gaan. De onderliggende problematiek werd in het verleden niet altijd opgemerkt en nu is er een tegenbeweging waarbij er heel veel diagnoses zijn. Dat leidt ook tot overdiagnosticering."
Ken je die parkeerborden "Neem je mijn parkeerplek, neem dan ook mijn handicap"? Dat is het gevoel dat die zelftests bij mij oproepen.
Magali De Reu - ervaringsdeskundige
"Mensen moeten echt voorzichtig zijn met zelfdiagnose. Het lijkt misschien cool om ADHD te hebben, maar het is de meeste tijd vooral pokkezwaar. Ken je die parkeerborden "Neem je mijn parkeerplek, neem dan ook mijn handicap"? Dat is het gevoel dat die zelftests bij mij oproepen. Ik zit veel op X (het voormalige Twitter) en probeer een spreekbuis te zijn voor mensen met ADHD. Er zijn mensen die geen diagnose hebben en dan zeggen op X "dat is typisch voor mijn ADHD". Dat is echt desinformatie."
Volgens psycholoog Ama Kissi heeft ADHD drie brede kenmerken: aandachtsproblemen, impulsiviteit en hyperactiviteit. Er zijn drie types van ADHD: één met een combinatie van de drie eigenschappen, één waarbij impulsiviteit en hyperactiviteit voorop staan en één waarbij er vooral aandachtsproblemen zijn. "Als we over ADHD spreken als over een stoornis, dan impliceert dat vanzelf dat er ergens schuld ligt: bij de persoon zélf of bij de ouders. Terwijl het vaak gaat over normale reacties op de abnormale omstandigheden waarin we leven."
"Dat mensen kijken naar TikTok-video's over ADHD vind ik een normale reactie", zegt Ama. "Ik denk dat mensen sowieso op zoek gaan naar manieren om zichzelf te begrijpen. Vroeger schreven we dat op online fora, nu op TikTok, dat is een logisch fenomeen. Enerzijds is dat goed omdat het ADHD uit de taboesfeer haalt en destigmatiserend werkt. Het kan ook een aanzet zijn om het verder te bespreken met professionele hulpverleners. Vaak wordt gedacht dat de meeste mensen op basis van die video's op TikTok een zelfdiagnose gaan maken, maar dat zie ik niet zo vaak in de praktijk. Wat ik vaak zie is dat mensen ermee naar mij komen en zeggen: ik heb dit gezien, wat vind jij ervan?"
Sommige mensen hebben niet de middelen voor een professionele diagnose, we moeten ook mild zijn over die zelftests.
Ama Kissi - psycholoog
"Op TikTok heb je natuurlijk niet veel controle op de informatie die wordt verspreid en er zit ook veel foute informatie tussen, dus sowieso is dat gevaarlijk. Maar we mogen niet vergeten dat het krijgen van een diagnose niet zo gemakkelijk is voor iedereen. Je moet er de middelen voor hebben want dat kost ook wat, er zijn lange wachttijden, je moet ook weten waar je die hulp kunt krijgen. Sommige mensen hebben die informatie en middelen niet, we moeten daar mild voor zijn."