De actie waarbij meer dan 200 blauwe davidsterren op gebouwen in en rondom Parijs werden aangebracht, werd mogelijk opgezet vanuit Rusland. Ook de verspreiding van de beelden online vertoont sterke linken met een groot Russisch propagandanetwerk dat de naam Doppelgänger meekreeg. Het doel? "Onrust zaaien", klinkt het bij het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken.
Frankrijk verdenkt pro-Russisch propagandanetwerk van verspreiden davidsterren
Eind oktober ontwaakten de inwoners van Parijs en enkele voorsteden met een akelige vaststelling. Op muren in en rondom de stad werden meer dan 200 blauwe davidsterren aangebracht. De verontwaardiging was groot, want Franse Joden voelen zich sinds de escalatie in het Midden-Oosten steeds onveiliger. Het aantal meldingen van anti-Joodse incidenten neemt toe en de sterren zouden daar een bewijs van zijn.
Maar er is meer aan de hand. Volgens de Franse inlichtingendiensten zijn de acties mogelijk onderdeel van een georganiseerde destabiliseringscampagne vanuit het buitenland. Het doel? "Verwarring en spanning zaaien in het Westen", zegt het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken .
Sterren op bestelling
Waarom denken de Fransen aan deze piste? Ten eerste wezen onderzoekers erop dat de davidsterren willekeurig aangebracht werden: ze vonden geen duidelijke Joodse link in de keuze van de gebouwen.
Bovendien werd eind oktober een Moldavisch koppel op heterdaad betrapt bij het plaatsen van davidsterren op een gebouw in Parijs. Een tweede koppel uit Moldavië, maar dat momenteel voortvluchtig is, wordt ook verdacht van gelijkaardige acties.
Uit telefoonverkeer blijkt dat beide koppels tegen betaling zouden hebben gewerkt voor dezelfde man: Anatolii Prizenko. Dat is een Moldavische ondernemer die actief is in pro-Russische kringen en een tegenstander is van de prowesterse Moldavische regering. Hij zou de davidsterren op de muren hebben besteld.
De Franse krant Libération nam contact op met de man die zich uitgeeft voor de Moldavische ondernemer. In een reactie zei de man inderdaad bij de operatie betrokken te zijn. Maar volgens de 48-jarige ondernemer moesten de sterren niet antisemitisch begrepen worden. Het was naar eigen zeggen “een steunactie voor de Joden in Europa”. Bovendien gaf hij aan dat de sterren bewust met afwasbare verf werden aangebracht, om schade te vermijden.
Prizenko gaf geen antwoord op de vraag waarom hij niet eerder met die verklaring op de proppen was gekomen. Libération doorzocht bovendien de sociale media van de ondernemer en vond verder geen steunbetuigingen aan de Joden. Integendeel: de journalisten vonden wel een in het Russisch opgestelde antisemitische publicatie uit 2014.
Dubbelganger
Daar houdt het niet bij op. De Franse krant Le Monde ontdekte bovendien dat er sterke linken zijn tussen de geschilderde davidsterren en het pro-Russische propagandanetwerk Doppelgänger. Dat is een netwerk dat op grote schaal nepnieuws verspreidt.
Volgens de analyse van Le Monde, die bevestigd wordt door twee onafhankelijke experts, werden vanaf 28 oktober twee foto's van davidsterren in het 10e arrondissement van Parijs op grote schaal verspreid via socialemedia-accounts die behoren tot het Doppelgänger-netwerk.
De opsporingsdiensten vermoeden dan ook dat – bovenop de Moldavische koppels – nog zeker een andere persoon de opdracht had gekregen om foto’s te nemen van de bekladdingen.
Wat is Doppelgänger?
Doppelgänger is een netwerk van nepwebsites en -accounts. Volgens EU DisinfoLab – dat mee het netwerk blootlegde – is het netwerk in Europa actief met allerlei beïnvloedingscampagnes sinds ten minste mei 2022. Vandaag bestaat het nog steeds.
De naam Doppelgänger – dat vertaald “dubbelganger” betekent – komt van het feit dat het netwerk allerlei kopieën of klonen van bestaande websites of media maakt. Zo werden onder andere media als The Guardian, Bild of Le Monde al slachtoffer. Op die gekloonde websites worden vervolgens nepartikelen, nepvideo’s en neppeilingen geplaatst. Om dat te kunnen doen, kochten de mensen achter het netwerk tientallen internetdomeinnamen die lijken op die van de originele media.
Eerder dit jaar werd in Frankrijk een grote desinformatiecampagne van Doppelgänger ontmanteld. Via nagemaakte websites van grote Franse media zoals Le Monde of Le Figaro werden nepartikelen gepubliceerd met pro-Russische en anti-Oekraïense berichten. Naast kopieën van mediasites maakt het netwerk ook gebruik van sites die zich voordoen als bijvoorbeeld Franstalige mediasites, met namen die Frans klinken.
Volgens Le Monde hebben de Doppelgänger-accounts de foto's van de davidsterren niet enkel verspreid, maar waren ze vooral ook de eersten die de beelden online plaatsten. Daardoor concludeert de krant onder meer dat het netwerk vermoedelijk achter de campagne zit.
De voorbije weken publiceerden verschillende nepnieuwswebsites die worden toegeschreven aan Doppelgänger artikelen waarin de nadruk wordt gelegd op de toename van het antisemitisme in Frankrijk, zegt Le Monde. Ze baseren zich daarvoor op officiële cijfers, maar tegelijkertijd wakkeren ze de angst aan voor een risico op een burgeroorlog in het land.
Onrust scheppen
Rusland ontkent intussen elke betrokkenheid. "Het is dom, volslagen onzin en gewoon onwaardig", vertelde de woordvoerster van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken Maria Zakharova aan verslaggevers toen haar werd gevraagd naar de beschuldigingen van een Russische link. "Dit is een poging van de autoriteiten in Frankrijk, of hun speciale diensten, om gewoon te doen alsof de groei van het antisemitisme in Frankrijk iets anders is dan een intern probleem", voegde ze eraan toe.
Maar Frankrijk denkt er anders over. Een onderzoeksrechter buigt zich nu over de piste, waarbij de davidsterren wel degelijk deel uitmaken van een destabiliseringscampagne. Daarbij is het doel onrust scheppen en de bevolking tegen elkaar opzetten. Het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken beschuldigde het Doppelgänger-netwerk er in een statement van "internationale crises uit te buiten om verwarring te zaaien en spanning te creëren in het publieke debat in Frankrijk en Europa."
Het feit dat het symbool van de davidster zowel pro- als anti-Israëlisch geïnterpreteerd kan worden, maakt het enkel complexer, zeggen verschillende media . "Op die manier kunnen beide partijen verdacht worden."
