De boeken van de week: non-fictie van Ish Ait Hamou, de Googlezoektocht van kersverse ouder Annelies Moons en een fotoboek van Stephan Vanfleteren

Al van jongs af aan heeft schrijver Ish Ait Hamou ervaren dat de Marokkaanse gemeenschap heel kritisch is voor zichzelf wanneer iemand een begeerde positie bereikt. Waarom kan dit succes niet gedeeld worden en maakt het eerder angstig? In een essay "De theorie van de 1 of 2" (uitgeverij Manteau) probeert hij de oorsprong van deze dynamiek te begrijpen vanuit zijn eigen ervaring. 

Het boek start met een opmerkelijke anekdote die zich afspeelt op de parking van discotheek de Carré in Willebroek. In ‘De afspraak’ vertelt hij dat hij en zijn vrienden elke zondag tevergeefs in de rij aanschoven. “Op een dag raakte ik als enige binnen. Ik was "de 1" geworden op dat moment. Toen ik terug buiten kwam met een lidkaart voelde het als een overwinning voor ons: de kansen leken nu groter voor de groep vrienden om binnen te mogen. We keken allemaal uit naar de zondag die volgde, maar ik werd angstig. Ik wist dat ze niet iedereen binnen zouden laten, en ik was bang dat ze mijn lidkaart af zouden nemen.”

Met deze anekdote schetst hij het beeld dat zijn leven getekend heeft: opgroeien in een samenleving waarin slechts 1 of 2 Marokkanen de kans krijgen: 1 of 2 Marokkaanse leerkrachten op school, slechts 1 of 2 Marokkanen die Latijn gingen studeren, slechts 1 of 2 Marokkanen die de sneeuwklassen konden betalen, slechts 1 of 2 Marokkanen op de kieslijst...

Toen hij later met Adil El Arbi en Bilall Fallah over hun nieuwste film sprak, betrapte hij zichzelf op de gedachte: "Ik ben te laat. Het is mijn droom om een film te maken, maar er zijn al 1 of 2 Marokkanen die in deze positie geraakt zijn. Dan is het heel moeilijk om blij te zijn voor iemand anders, en nog moeilijker om dat te uiten aan die persoon.”

Ish hoopt dat mensen door het lezen van het essay een soort van positieve kracht voelen om zich open te stellen voor anderen in hun gemeenschap en over moeilijke gevoelens, zoals schaamte en pijn, te praten. De maatschappij is ondertussen geëvolueerd: tijd om die negativiteit te keren en de cyclus van het blijven hangen in de theorie van de 1 of 2 te doorbreken.

Radio- en podcastmaker Annelies Moons debuteert met een boek waarin ze haar ervaring als jonge moeder op een originele manier deelt. In "Het is zoeken: de eerste duizend dagen ouderschap in (minstens) evenveel zoektermen" (uitgeverij Pelckmans) geeft ze een inkijk in de geschiedenis van haar Googlezoekopdrachten. 

Het boek begint bij de zwangerschap en gaat door tot de duizendste dag in het leven van Hugo, de zoon waarvan Moons beviel in 2021. De zoektermen illustreren de onzekerheden waarmee ze als jonge ouder worstelde. Want het was Google - en niet haar moederinstinct - die haar de weg wees tijdens de chaos van de eerste dagen na de bevalling. Dat blijkt uit "herstel keizersnede" en "pijnstiller borstvoeding" die ze in de zoekbalk intikte. Ook het lijstje met de zoekopdrachten van haar partner Niels zijn veelzeggend: "kreeft sterrenbeeld negatieve eigenschappen" en "weeën simulator man". 

Op Radio2  vertelt Moons dat Google toch niet altijd het antwoord wist. Toen ze tijdens een wandeling over de kasseien van het Begijnhof in Leuven kuierde met babykoets, gaf "kan baby geschud kassei" geen sluitend resultaat.  “Ik was de eerste die zich dat had afgevraagd. Dat vond ik wel teleurstellend”, lacht ze. 

Een mooie extra in het boek zijn de handige overzichten en lijstjes waarin Moons de vergaarde kennis giet, gaande van borstvoeding- en slaapschema's tot recepten voor gezonde soepen en geneeskrachtige siropen. Verder in het boek lees je over haar zoektocht naar leuke ideeën voor een geslaagd verjaardagsfeestje en een passende school. 

Momenteel loopt in Parijs de tentoonstelling Nature Morte / Still Life  met studiowerk van fotograaf Stephan Vanfleteren. Tegelijk verschijnt - dichter bij huis -  het boek "ATELIER" (uitgeverij Hannibal) dat een inkijk biedt in het creatieproces van de stillevens die hij in zijn studio fotografeerde. 

In zijn studio onderzocht Vanfleteren het invallende daglicht, niet alleen op mensen, maar ook op dode dieren en gevonden objecten. Het leverde verstilde beelden op van onder meer een dode wolf, ijsvogel en een - naar eigen zeggen - "banale mus". 

Op Radio 1 vertelt hij over zijn relatie met licht. "Ik heb geprobeerd te onderzoeken: wat is het licht nu eigenlijk? Licht is lang onderweg: dit wil zeggen dat het bijvoorbeeld vermoeid, gekwetst, omgebogen of verzacht is naargelang wat er onderweg allemaal met dat licht is gebeurd."

In zijn voorwoord in het boek, noemt Nederlands schrijver Ilja Leonard Pfeijffer de fotograaf een "meester van het licht". Hiermee sluit Vanfleteren aan bij de traditie van de oude Vlaamse en Nederlandse meesters in de schilderkunst. "Ik maak geen schilderijen na, maar wat ik wel probeer te doen is net het omgekeerde van wat vroeger de oude meesters deden", licht Vanfleteren toe.

"Het schilderen van een stilleven is een lang proces van soms weken en maanden. Om het dode dier zo levend mogelijk te maken, doe ik net het omgekeerde. Ik werk met moderne apparatuur die op een achtduizendste van een seconde een beeld of een moment kan vastgrijpen. Op die manier probeer ik een soort stilstand of vereeuwiging te brengen in een dier dat ooit gewapperd, gevlogen of gezwommen heeft."

"ATELIER" is zijn meest persoonlijke boek tot nu toe geworden, vertelt Vanfleteren op Radio 1. Niet alleen omwille van het delen van de intieme sfeer van zijn kleine studio, maar ook door de portretten van bekende en anonieme mensen die hij zelf heeft uitgenodigd voor de camera. Zo staan er in het boek ook foto's van zijn opgroeiende kinderen en vrouw in. 

"Je kiest zelf wat je fotografeert in je eigen huis. Waarom je een naakt fotografeert of een object is veel confronterender omdat het je verplicht na te denken over waarom je het doet. Het is een intieme daad, want je hebt geen dialoog, tenzij met jezelf."

Beluister hier het gesprek met Stephan Vanfleterin in "De Ochtend" (Radio1).

De 24-jarige zorgvernieuwer Teun Toebes en zijn goede vriend en filmmaker Jonathan de Jong onderzochten hoe men in andere delen van de wereld naar dementie kijkt. Dat resulteerde in een boek- "Een wereld te winnen" (uitgeverij Arbeiderspers) - en een documentaire "Human Forever" die later op VRT Canvas wordt uitgezonden.

Wereldwijd zijn er 55.000.000 mensen met een vorm van dementie. "Eén op de vijf krijgt het, bij vrouwen zelfs één op de drie. Gemiddeld leef je nog 8 tot 10 jaar na de diagnose" vertellen Toebes en De Jong op Radio 1.  Ondertussen is het duo internationaal expert geworden op het gebied van dementie. Ze doen onderzoek naar het samenwonen met mensen met dementie.

"Het probleem nu is dat we dementie niet zien als een samenlevingsvraagstuk, maar als een zorgprobleem. We zien die persoon als een patiënt, niet meer als een persoon. We stigmatiseren dementie, en dat doet mensen met dementie pijn", lichten ze toe op Radio1.

"We sluiten hen uit vanaf het moment van de diagnose. We hebben van dementie 'de sociale dood' gemaakt in onze Westerse samenleving", is de mening van Toebes en De Jong.

Ondanks een jaarlijkse overheidstoewijzing van 18 miljard euro voor verpleegzorg in Nederland, lijken overvolle verpleeghuizen te suggereren dat er nog meer investeringen nodig zijn. “Maar het draait niet enkel om geld. Als we ons zorgsysteem willen verbeteren, is de eerste stap ons beeld van dementie te veranderen."

Landen zoals Zuid-Afrika en Moldavië, die niet op overheidsondersteuning kunnen rekenen, laten zien dat mensen met dementie volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving door hen in de gemeenschap te houden.

Toebes en De Jong willen de verpleegkundigen niet met de vinger wijzen. “Verpleegkundigen zijn bondgenoten. Het probleem is alleen dat we nu vanuit een financiële onhoudbaarheid naar dementie kijken, terwijl de werkelijke grondslag de humane onhoudbaarheid is. Mensen met dementie opsluiten als collectief zieke mensen, dat is het gemakkelijkste wat we als samenleving kunnen doen.”

De autobiografische roman "De minnaar" (uitgeverij De Geus) van de Franse schrijfster en feministe Marguerite Duras verscheen voor het eerst in 1984 en werd een klassieker in de wereldliteratuur. Het ontving de prestigieuze Prix Goncourt, werd verfilmd en verschijnt nu in een nieuwe vertaling van Kiki Coumans. 

Duras (1914-1996), geboren en opgegroeid in het koloniale Indochina, het huidige Vietnam, was al zeventig toen ze de roman publiceerde. "De minnaar" is autobiografisch en vertelt het verhaal van een tumultueuze relatie van een vijftienjarig pubermeisje met haar zevenentwintigjarige rijke Chinese minnaar in het vooroorlogse Indochina. De auteur blikt terug op "een liefde die de bron was van groot genot en van nog grotere ellende, en over een leven als een gemiste kans", vertelt Christophe Vekeman in zijn recensie op Klara.

De romance begint tijdens een tocht op de veerboot die haar via de Mekong naar het pensionaat in Saigon brengt. Hij is de zoon van een Chinese miljardair die zich later zal verzetten tegen een huwelijk van zijn zoon met dat "witte hoertje uit Sa Dec". Ook haar moeder verwijt haar "een prostituee" te zijn. Dat suggereert ook haar minnaar vlak na hun ontmoeting op zijn vrijgezellenkamer, waar hij haar ontmaagdt.

De nieuwe uitgave van de roman krijgt een disclaimer bij het gebruik van racistische taal. "In dit boek worden vooroordelen uitgedrukt en verbeeld die in de tijd waarin het geschreven werd gangbaar waren. Die vooroordelen waren toen verkeerd en zijn dat nog steeds", luidt het.